Kısa tanımSinir sisteminin deneyim, tekrar ve öğrenmeyle bağlantılarını yeniden düzenleme yeteneği; nörolojik rehabilitasyonun dayandığı temel ilke.
Nöroplastisite, sinir sisteminin deneyim, tekrar ve öğrenme yoluyla kendi bağlantılarını yeniden düzenleme yeteneğidir. Beyin sabit bir devre değildir; sık kullanılan bağlantılar güçlenir, kullanılmayanlar zayıflar. Bir müzik aleti öğrenmek de, inmeden sonra kolu yeniden kullanmayı öğrenmek de bu yeteneğe dayanır.
Fizyoterapide nasıl kullanılır?
Nörolojik rehabilitasyonun temel ilkesi budur: hasar gören bölgenin işlevi, komşu ve ilişkili ağların yeniden örgütlenmesiyle kısmen üstlenilebilir. Deneyime bağlı plastisiteyi derleyen klasik makale, rehabilitasyon için anlamlı birkaç ilke sıralar: kullanılmayan işlev kaybolur, kullanılan işlev gelişir, tekrar ve yoğunluk gerekir, çalışılan görev öğrenilen görevle ne kadar benzerse aktarım o kadar güçlüdür, zamanlama sonucu etkiler ve bir alandaki öğrenme başka alanları olumlu ya da olumsuz etkileyebilir.
Bu ilkeler programın biçimini belirler. İnme sonrası fizyoterapide hareketler günlük görevlere benzetilir, çok sayıda tekrar yapılır ve zorluk kademeli artırılır; İngiltere'nin inme rehabilitasyonu kılavuzu da rehabilitasyonun yoğunluğuna ve içeriğine ilişkin öneriler getirir. Çocuklarda da gelişen sinir sistemi aynı ilkeyle çalışır; ayrıntılar nörolojik rehabilitasyon ve pediatrik rehabilitasyon sayfalarında yer alır. Evde yapılan tekrarın değeri inme sonrası evde hareket yazısında anlatılıyor.
Sık karıştırılanlar
Plastisite her zaman yararlı yönde işlemez. Ağrının uzun sürmesiyle gelişen merkezi duyarlılaşma ya da kullanılmayan kolun giderek daha az kullanılması da plastisitenin örnekleridir. Terim bir iyileşme vaadi değildir; sinir sisteminin değişebilirliğini anlatır. Ne kadar ve hangi yönde değişeceği hasarın yeri, kişinin genel durumu ve pratiğin miktarına bağlıdır.
Yeniden öğrenme yavaş ve yorucudur. Seanslar arasında yapılan düzenli tekrar, haftada bir yapılan yoğun çalışmadan daha çok işe yarar; programın ev bileşeni bu yüzden vazgeçilmezdir.
Kaynaklar
- Kleim JA, Jones TA (2008). Principles of Experience-Dependent Neural Plasticity: Implications for Rehabilitation After Brain Damage. J Speech Lang Hear Res (yeni sekmede açılır)
- NICE (2023). Stroke rehabilitation in adults (NG236) (yeni sekmede açılır)
Son güncelleme: · İlk yayın: 3 Ekim 2026