Bu sayfada
- Geriatrik rehabilitasyon nedir?
- Düşme riski nasıl değerlendirilir?
- Hangi durumlarda değerlendirilir?
- Hangi egzersiz yaklaşımları kullanılır?
- Kanıt ne diyor?
- Sık yapılan yanlışlar
- Fizyoterapi süreci nasıl ilerler?
- Yaşlılıkta kuvvet eğitimi güvenli mi?
- Hekim yönlendirmesi ve ekip çalışması
- Kimler için uygun olmayabilir?
- Sık Sorulan Sorular
Geriatrik rehabilitasyon, ileri yaştaki bireylerde denge, kas gücü ve yürümeyi korumayı, düşme riskini egzersiz ve eğitimle azaltmayı amaçlayan fizyoterapidir. Bir hastalık ya da yaralanma varsa hekimin planı esas alınır. Yalova Merkez'de, çalışma saatleri içinde yürütülür.
Geriatrik rehabilitasyon nedir?
Geriatrik rehabilitasyon, yaşla birlikte değişen kas gücü, denge, yürüme ve dayanıklılık sorunlarını değerlendirip günlük bağımsızlığı sürdürmeye yönelik program kurmaktır. “Yaşlandı, kaçınılmaz” yaklaşımının tersine, kuvvet ve denge egzersizinin ileri yaşta da geliştirilebilir olduğu kanıtlarla desteklenir. Dayanıklılığı akciğer hastalığı nedeniyle azalan kişilerde program pulmoner rehabilitasyon ilkeleriyle kurulur.
Burada hedef çoğunlukla bir ağrıyı ortadan kaldırmaktan çok işlevi korumaktır: merdiveni tutunarak ama rahat çıkabilmek, sandalyeden kalkabilmek, sokakta yürümekten çekinmemek. Düşmenin yalnızca bir fiziksel olay olmadığını, korkuyu ve hareketsizliği de doğurabildiğini gözden kaçırmamak gerekir.
Düşme riski nasıl değerlendirilir?
Düşme riski, tek bir teste değil, birçok etkenin birlikte ele alındığı fizyoterapi değerlendirmesine bakılarak anlaşılır. Kas gücü, denge, yürüme hızı ve düzeni, ayağa kalkma becerisi, görme ve ilaç kullanımı (hekimle birlikte), ev ortamı ve düşme öyküsü bu değerlendirmenin parçalarıdır.
Düşme korkusu başlı başına bir sorundur. Düşme öyküsü olan yaşlılarla yapılan bir çalışmada düşme korkusunun ağrı, depresif duygu durum, yavaş yürüme, güç kaybı ve denge kaybıyla ilişkili olduğu bildirilmiştir; değerlendirme de bu yüzden çok boyutlu yapılır. Değerlendirme, tıbbi tanı değildir; tıbbi nedenler (tansiyon değişimleri, ilaç etkisi, görme sorunu) hekimin alanındadır.
NICE'ın 2025 tarihli düşme kılavuzu, yürüme ya da denge sorunu olan ve son bir yılda düşen kişilere, eğitimli profesyonellerce verilen, kişiye uyarlanmış ve ilerleyici bir düşme önleme egzersiz programı önerir.
Hangi durumlarda değerlendirilir?
Hekim planı ve fizyoterapi değerlendirmesiyle şu durumlarda geriatrik rehabilitasyon düşünülebilir.
- Denge kaybı, sık tökezleme ya da düşme öyküsü
- Yürürken çabuk yorulma, sandalyeden kalkmada güçlük
- Diz kireçlenmesi ve kalça kireçlenmesi gibi eklem sorunlarının işlevi sınırladığı durumlar
- Protez ya da kırık sonrası süreç: ameliyat sonrası rehabilitasyon; kalça kırığı sonrası yaşlılarda fizyoterapi yönetimi için ayrı bir klinik kılavuz vardır
- Osteoporoz (kemik erimesi) ve sarkopeni (yaşa bağlı kas kaybı) için egzersiz: osteoporozda güvenli egzersiz ve sarkopeni yazıları
- Nörolojik tanıları olan yaşlılar: nörolojik rehabilitasyon
- Uzun süreli hareketsizlik ya da hastalık sonrası güç kaybı
Hangi egzersiz yaklaşımları kullanılır?
Kanıt, tek bir egzersizden çok çok bileşenli (denge, kuvvet, yürüme, fonksiyonel) programları destekler. Toplumda yaşayan yaşlılarda egzersizin, özellikle denge ve fonksiyonel egzersizin düşme oranını azalttığı Cochrane derlemesinde bildirilmiştir; dünya kılavuzları da düşme riski değerlendirmesi ve denge-kuvvet odaklı önleme önerir.
- Denge çalışması: Tek bacak durma, ayakları birleştirip yavaşça yön değiştirme, topuk-parmak yürüyüşü gibi dengeyi zorlayan ama güvenli pozisyonlar. Sandalye, tezgâh ya da duvar desteğiyle başlanır. Ayrıntılı başlangıç önerileri yaşlılıkta denge egzersizleri yazısındadır.
- Kuvvet eğitimi: Özellikle bacak ve kalça kasları; sandalyeden kalkma, yarım çömelme, merdiven pratiği. NSCA pozisyon bildirisi, kırılgan bireyler dahil yaşlılarda kişiye uyarlanmış, ilerleyici direnç eğitiminin güvenli ve etkili olduğunu belirtir; sarkopenide direnç egzersizi birincil yaklaşım olarak önerilir. Sandalyeden kalkma bu çalışmanın çekirdeğidir: oturma yüksekliği, el desteği ve tekrar sayısı kişiye göre ayarlanır, zaman içinde yarım çömelmeye doğru ilerletilir.
- Yürüme eğitimi: Adım uzunluğu, hız, dönüşler ve engel aşma.
- Çift görev çalışması: Yürürken ya da dengede dururken ikinci bir görev (sayma, konuşma) eklemek. Sağlıklı yaşlılarda dengeyi iyileştirdiği bir meta-analizde gösterilmiştir.
- Yapılandırılmış programlar: Otago programı, yaşlılarda düşmeleri azalttığı bir meta-analizle gösterilmiş, kuvvet ve dengeyi birleştiren evde uygulanabilir bir programdır. Türkiye'den düşme öyküsü olan yaşlılarda yapılan bir pilot çalışmada kare adım egzersiz programı denge, bilişsel işlev ve yürüyüşü iyileştirmiştir; bu sonuç ön nitelikte, sınırlı bir çalışmadır.
Bunlar genel seçeneklerdir; hangi birleşimin size uygun olduğu değerlendirmeden sonra belirlenir.
Kanıt ne diyor?
Düşme önleme, fizyoterapide kanıtın en sağlam olduğu alanlardan biridir; ancak bu kanıt "egzersiz" genel başlığına değil, dengeyi zorlayan ve yeterli dozda yapılan programlara aittir. Toplumda yaşayan yaşlılarda egzersizin düşme oranını azalttığı hem Cochrane derlemesinde hem de BJSM'de yayımlanan meta-analizde gösterilmiştir; ikincisi, dengeyi zorlayan ve haftada üç saati aşan programların daha büyük etki yaptığını bildirir. Yalnız yürüyüş ya da bisiklet gibi genel aktivitelerin dengeyi geliştirdiğine dair kanıt ise yetersizdir.
Kuvvet tarafında tablo benzerdir: ilerleyici direnç eğitimi ileri yaşta kas gücünü belirgin, fiziksel işlevi küçük ama anlamlı ölçüde iyileştirir; sandalyeden kalkma gibi günlük görevlerde etki daha büyüktür. Yan etkiler çalışmalarda yetersiz kaydedildiği için, klinik gruplara aktarırken dikkat gerekir.
Son bir yılda düşmüş ve yürüme ya da denge bozukluğu olan kişilere düşme önleme egzersiz programı sunulur; ev tehlike değerlendirmesi düşünülür.
Toplumda yaşayan yaşlılarda egzersiz düşme oranını %23 azaltır; denge ve fonksiyonel egzersizler için azalma %24.
Egzersiz düşme oranını %21 azalttı; dengeyi zorlayan ve haftada 3 saati aşan programlarda azalma %39'a çıktı.
Yürüme, denge, koordinasyon ve fonksiyonel görev egzersizleri ile kuvvetlendirme, program sonunda dengeyi orta derecede iyileştirir; genel yürüyüş ve bisiklet için kanıt yok ya da yetersiz.
İlerleyici direnç eğitimi kas gücünde büyük, fiziksel işlevde küçük ama anlamlı iyileşme sağlar; sandalyeden kalkmada etki orta-büyük.
Yaşlılarda haftada 3 ya da daha fazla gün, denge ve kuvveti birlikte çalıştıran çok bileşenli fiziksel aktivite.
Yaşlılarda çok bileşenli egzersiz reçetesi: ilerleyici direnç, denge, yürüme ve aerobik bileşenler kırılgan bireylerde de uyarlanarak kullanılır.
Sarkopeni tedavisinde direnç temelli fiziksel aktivite reçetesi.
Kalça kırığı sonrası yaşlılarda fizyoterapi yönetimi için ayrı bir klinik uygulama kılavuzu vardır; program buna göre yapılandırılır.
Dereceler kaynağın kendi ölçeğiyle aktarılır; sayfa sonundaki kaynak listesinden izlenebilir.
Sık yapılan yanlışlar
Sanılanİleri yaşta kas artık gelişmez; kuvvet çalışması boşunadır.
Kanıtın söylediği121 çalışmayı birleştiren Cochrane derlemesi, ilerleyici direnç eğitiminin yaşlılarda kas gücünü büyük ölçüde artırdığını ve sandalyeden kalkma gibi günlük görevleri iyileştirdiğini gösterir (kaynak 13).
SanılanDüşmemek için daha az hareket etmek gerekir.
Kanıtın söylediğiDengeyi zorlayan egzersiz programları düşme oranını azaltır; etki, program dengeyi daha çok zorladıkça ve doz arttıkça büyür (kaynak 1, 11). Hareketsizlik ise korkuyu ve güç kaybını artırır (kaynak 9).
SanılanGünlük yürüyüş dengeyi korumak için yeterlidir.
Kanıtın söylediğiYürüyüş genel sağlık için değerlidir, ama Cochrane derlemesinde yalnız yürüme ya da bisiklet gibi aktivitelerin dengeyi geliştirdiğine dair kanıt bulunamamıştır; denge ayrıca çalışılır (kaynak 12).
SanılanKemik erimesi olan kişi egzersiz yapmamalıdır.
Kanıtın söylediğiBirleşik Krallık uzlaşı bildirisi osteoporozda kas güçlendirme, darbe ve denge egzersizlerini önerir; omurga kırığı olanlarda bile uygun rehberlikle egzersiz güvenli kabul edilir. Hareket seçimi hekim görüşüyle sınırlandırılabilir (kaynak 7).
SanılanDüşme yaşlanmanın kaçınılmaz parçasıdır; yapılacak bir şey yok.
Kanıtın söylediğiNICE, düşmüş ve denge sorunu olan herkese değerlendirme ve ilerleyici egzersiz programı sunulmasını söyler; düşme riski değiştirilebilir bir etkendir (kaynak 2, 3).
Fizyoterapi süreci nasıl ilerler?
Sağlık öyküsü ve hekim planı
hastalıklar, ilaçlar, geçirilmiş ameliyatlar, düşme öyküsü, hekimin egzersiz için koyduğu sınırlar. Hekim planı varsa esas alınır.
Fizyoterapi değerlendirmesi
kas gücü, denge, yürüme hızı, ayağa kalkma, reaksiyon ve korku düzeyi; ev ortamı hakkında sorular.
Hedefler
“banyoda tek başına kalkabilmek”, “pazara yürüyerek gidebilmek” gibi sizin için anlamlı hedefler.
Güvenli ortamda program
denge ve kuvvet çalışmaları destekle başlar; güvenlik her aşamada gözetilir. Yorgunluk ve baş dönmesi izlenir.
Ev programı ve ev düzenlemesi
kısa, yapılabilir bir set; kaygan zeminler, aydınlatma, merdiven gibi ev riskleri için öneriler. Evde düşme riskini azaltmak yazısı bir ev düzenleme listesi sunar.
Yeniden değerlendirme
belirli aralıklarla ölçüm; program zorluk ve çeşitlilik açısından güncellenir.
Kaç seans yapılacağı, kişinin başlangıçtaki gücüne, dengesine ve hedeflerine bağlıdır; hastalık varsa hekimin planındaki sınırlar da hesaba katılır.
Yaşlılıkta kuvvet eğitimi güvenli mi?
Kişiye uyarlanmış ve kademeli ilerleyen kuvvet eğitimi, ileri yaşta güvenli ve yararlı kabul edilir. Eğitim; öğrenme, yük ve hareket kalitesinin izlenmesi ve hekim onayı gereken durumların (kalp hastalığı, kontrolsüz tansiyon) dikkate alınmasıyla yürütülür.
Kemik erimesi olan kişilerde, Birleşik Krallık konsensüsü kas güçlendirme, darbe (impact) egzersizleri ve denge çalışmasını önerir; omurga kırığı olanlarda bile uygun rehberlikle egzersizin güvenli olduğunu belirtir. Bu, herkes için aynı yüklenmenin uygun olduğu anlamına gelmez: omurgayı öne eğme ve bükme gibi hareketler hekim görüşü doğrultusunda sınırlandırılabilir.
Hekim yönlendirmesi ve ekip çalışması
Yaşlı bireylerde tanıları ve ilaçları hekim yönetir; egzersizin hangi sınırlar içinde yapılacağı da hekimin planına göre belirlenir. Birden çok hastalık ve ilaç olduğunda hekimle iletişim sıkı tutulur.
Hastalık tanısı olmayan sağlıklı yaşlılarda, hareket kapasitesini ve dengeyi korumaya yönelik koruyucu egzersiz programı planlanabilir. Sağlık sorunu şüphesinde ilk adım hekimdir. Düşme, baş dönmesi ya da ilaç etkisi gibi konularda hekim değerlendirmesi ilk adımdır.
Kimler için uygun olmayabilir?
Hekim onayı olmadan egzersize başlanmaması gereken durumlar:
- Açıklanamayan ya da yeni başlayan denge kaybı, baş dönmesi ya da bayılma
- Kalp hastalığı, ritim bozukluğu ya da kontrolsüz yüksek tansiyon
- Yeni geçirilmiş kırık ya da ameliyat; cerrahın protokolü esastır
- Şiddetli osteoporoz ve omurga kırığı öyküsü; yükleme ve hareket seçimi hekim görüşüyle
- Yeni ya da hızlı ilerleyen bilişsel değişiklikler (bu durumda hekim değerlendirmesi ayrıca şarttır)
Sık Sorulan Sorular
Yaşlı biri için egzersiz tehlikeli değil mi?
Kişiye uyarlanmış, kademeli ve güvenli ortamda yapılan egzersiz, yaşlılarda güvenli ve yararlı kabul edilir. Tehlikeli olan çoğu zaman hareketsizliktir. Yine de kalp hastalığı ya da kontrolsüz tansiyon varsa hekim onayı gerekir.
Denge egzersizi düşmeyi önler mi?
Bu tür egzersizler düşme oranını azaltabilir; yapılan derlemeler bu yönde bulgu bildirir. Ancak “düşmeyi tamamen önler” diye bir vaat verilemez; düşme birçok etkene bağlıdır. Egzersiz, riski azaltmaya yönelik bir önlemdir.
Kaç seans sürer?
Kişinin gücüne, dengesine ve hedeflerine göre değişir. Kazanımların sürmesi için evde düzenli egzersiz gerekir; program belirli aralıklarla yeniden ölçülür.
Yürüteç ya da baston kullanıyorum, gelebilir miyim?
Evet. Yardımcı araç kullanmanız program için engel değildir; aracın boyu ve kullanımı da değerlendirmeye dahil edilir. Güvenlik için bu araçlarla gelmeniz önerilir.
Kemik erimem var, egzersiz yapabilir miyim?
Kemik erimesi olan kişilerde kas güçlendirme, darbe egzersizleri ve denge çalışması önerilir; ancak omurgayı öne eğme ve bükme hareketleri sınırlandırılabilir. Hekiminize danışmanız ve programın buna göre uyarlanması gerekir.
Yakınıma eşlik edebilir miyim?
Evet. Bakım veren ya da aile bireyinin seansa katılması, ev programını ve güvenlik önlemlerini öğrenmesi açısından yararlıdır. Hareket kısıtlılığı olan biri için başvuru öncesinde iletişim sayfasındaki bilgilerle görüşüp ulaşımı planlamak uygun olur. Birim giriş katındadır ve tekerlekli sandalye kullanımına uygundur; çevrede araç park etmek genellikle sorun olmaz.
Randevuya gelirken ne getirmeliyim?
Hekim raporu ya da tedavi planı, kullandığınız ilaçların listesi, gözlük ve varsa yürüme aracı. Rahat, kaygan olmayan ayakkabı önerilir. Randevu öncesi hazırlık için ilk ziyaret rehberi işinizi görür.
Kaynaklar
- Sherrington C ve ark. (2019). Exercise for preventing falls in older people living in the community. Cochrane Database Syst Rev (yeni sekmede açılır)
- Montero-Odasso M ve ark. (2022). World guidelines for falls prevention and management for older adults: a global initiative. Age Ageing (yeni sekmede açılır)
- NICE (2025). Falls: assessment and prevention in older people and in people 50 and over at higher risk (NG249). NICE (yeni sekmede açılır)
- Thomas S, Mackintosh S, Halbert J (2010). Does the Otago exercise programme reduce mortality and falls in older adults?: a systematic review and meta-analysis. Age Ageing (yeni sekmede açılır)
- Fragala MS ve ark. (2019). Resistance Training for Older Adults: Position Statement From the National Strength and Conditioning Association. J Strength Cond Res (yeni sekmede açılır)
- Dent E ve ark. (2018). International Clinical Practice Guidelines for Sarcopenia (ICFSR): Screening, Diagnosis and Management. J Nutr Health Aging (yeni sekmede açılır)
- Brooke-Wavell K ve ark. (2022). Strong, steady and straight: UK consensus statement on physical activity and exercise for osteoporosis. Br J Sports Med (yeni sekmede açılır)
- Abit Kocaman A, Kırdı N ve ark. (2020). Yaşlı bireylerde kare adım egzersiz eğitiminin postüral kontrol, kognitif fonksiyon ve yürüyüş üzerine etkisi: pilot çalışma. Türk Fizyoterapi ve Rehabilitasyon Dergisi (yeni sekmede açılır)
- Demircioglu-Karagoz A ve ark. (2025). Fear of falling is a top issue for older adults with a history of falling: a multidimensional perspective. Psychogeriatrics (yeni sekmede açılır)
- Ercan Yildiz S ve ark. (2024). Effect of dual-task training on balance in older adults: a systematic review and meta-analysis. Arch Gerontol Geriatr (yeni sekmede açılır)
- Sherrington C ve ark. (2017). Exercise to prevent falls in older adults: an updated systematic review and meta-analysis. Br J Sports Med (yeni sekmede açılır)
- Howe TE ve ark. (2011). Exercise for improving balance in older people. Cochrane Database Syst Rev (yeni sekmede açılır)
- Liu CJ, Latham NK (2009). Progressive resistance strength training for improving physical function in older adults. Cochrane Database Syst Rev (yeni sekmede açılır)
- Izquierdo M ve ark. (2021). International Exercise Recommendations in Older Adults (ICFSR): Expert Consensus Guidelines. J Nutr Health Aging (yeni sekmede açılır)
- Bull FC ve ark. (2020). World Health Organization 2020 guidelines on physical activity and sedentary behaviour. Br J Sports Med (yeni sekmede açılır)
- McDonough CM ve ark. (2021). Physical Therapy Management of Older Adults With Hip Fracture. JOSPT (yeni sekmede açılır)
Son güncelleme: · İlk yayın: 30 Eylül 2026