Bağlarbaşı Mahallesi, Vatan Caddesi No: 31/A, 77200 Merkez / YalovaVatan Cd. No: 31/A · Yalova Merkez Hafta içi 09:00–19:00 · Cumartesi 09:00–15:00
Randevu al

Durumlar ve şikâyetler

Ayak bileği burkulması: ne zaman hekime, nasıl rehabilitasyon?

Ayak bileği burkulması, bağların zorlanması veya kısmen yırtılmasıdır. Kırık şüphesi hekim tarafından dışlanır; sonrasında egzersiz temelli rehabilitasyon öne çıkar.

Bölge
Ayak ve ayak bileği
Tıbbi adı
Lateral ayak bileği bağ burkulması
Bilinen diğer adları
bilek burkulması, ayak burkulması, bilek incinmesi, ayak bileği incinmesi, ayak bileği bağ yaralanması

Son güncelleme 7 dk okuma

Ayak ve ayak bileğiYandan ayak: topuk kemiği, ayak tabanındaki fasya ve Aşil tendonu.temsilî çizim
Bu sayfada
  1. Ayak bileği burkulması nedir?
  2. Belirtileri nelerdir?
  3. Neden olur? Risk etkenleri
  4. Tanı nasıl konur?
  5. Fizyoterapide yaklaşım
  6. Kanıt ne diyor?
  7. Doğru bilinen yanlışlar
  8. Ne zaman hekime başvurmalı?
  9. Günlük yaşamda dikkat edilebilecekler
  10. Sık Sorulan Sorular

Ayak bileği burkulması, ayak bileğinin ani bükülmesi sonucu bağların zorlanması veya kısmen yırtılmasıdır; en sık dış (lateral) bağlarda görülür. Kırık olup olmadığını hekim değerlendirir ve tanıyı o koyar. Kırık dışlandıktan sonra, hekim planı doğrultusunda egzersiz temelli fizyoterapi, tekrar burkulma riskini azaltmaya ve işlevi yeniden kazanmaya destek olabilir.

Ayak bileği burkulması nedir?

Ayak bileği burkulması, ayak bileğini çevreleyen bağların, eklemin normal hareket sınırını aşacak şekilde zorlanmasıdır. Bağlar kemikleri birbirine bağlayan ve eklemi dengede tutan sağlam dokulardır.

En sık görülen tip, ayak içe doğru çevrildiğinde gelişen dış yan bağ burkulmasıdır; bu tip burkulma, merdivenden inerken, düzensiz zeminde yürürken veya spor sırasında ayağın yanlış basmasıyla ortaya çıkar. Daha nadir olarak ayak bileğinin üstündeki bağlar (yüksek burkulma) ya da iç yan bağ etkilenebilir.

Burkulmalar, hafif bir gerilmeden tam yırtığa kadar farklı şiddette olabilir. Şiddet yalnızca şişliğin miktarından anlaşılmaz, değerlendirme gerekir.

Belirtileri nelerdir?

Burkulma belirtileri genellikle yaralanma anında başlar ve saatler içinde belirginleşir.

  • Ayak bileğinin dış yanında ağrı ve hassasiyet
  • Şişlik ve bazen morarma (kanama)
  • Yürürken veya ayağa yük verirken ağrı
  • Ayak bileğinde sertlik ve hareket kısıtlılığı
  • Ayak bileğinin “gevşek” veya güvensiz hissedilmesi
  • Yaralanma anında “çıtırtı” veya kopma hissi

Morarma ve şişlik, yaralanmanın şiddetini tek başına göstermez. Ağrının yeri de bir ipucudur: ayak bileği kemiğinin çıkıntılı kısmında veya ayağın dış kenarındaki kemik noktalarda belirgin ağrı varsa, kırık olasılığının hekim tarafından dışlanması gerekir.

Neden olur? Risk etkenleri

Burkulma çoğunlukla ayağın beklenmedik bir yönde basmasıyla olur. Bazı kişilerde tekrar burkulma riski daha yüksektir.

  • Zıplayıp inme, yön değiştirme içeren sporlar (basketbol, voleybol, futbol)
  • Düzensiz veya kaygan zeminde yürüme, merdivende adım kaçırma
  • Daha önce burkulma geçirmiş olmak (tekrar burkulmanın en belirgin risk etkeni)
  • Denge ve ayak bileği çevresi kas kontrolünde yetersizlik
  • Uygun olmayan ayakkabı veya yorgunluk
  • Burkulma sonrası rehabilitasyonun yarım bırakılması

Geçirilmiş burkulma sonrası bazı kişilerde ayak bileğinde “güvensizlik” ve tekrarlayan burkulma hissi kalabilir. Buna kronik ayak bileği instabilitesi denir; hekim değerlendirmesi ve uygun bir rehabilitasyon programı gerekir.

Tanı nasıl konur?

Ayak bileği burkulmasının tanısını hekim koyar. Burkulma sonrası en önemli ilk adım, bir kırığın dışlanmasıdır. Hekim, ağrının yerini, yürüyüp yürüyemediğinizi ve belirli kemik noktalarındaki hassasiyeti değerlendirir; röntgen gerekip gerekmediğine bu bulgulara göre karar verir. Bu amaçla klinik karar kuralları (Ottawa ayak bileği kuralları gibi) hekimler tarafından kullanılır.

Kırık şüphesi taşıyan bulgular, kişinin kendi başına değerlendirmeye çalışmasından çok, hekimin ya da acil servisin değerlendirmesini gerektirir. Yaralanma sonrası ayağa basamıyorsanız ya da kemik noktalarında belirgin ağrı varsa doğrudan hekime veya acile başvurmak yerindedir.

MR veya ultrason gibi ileri görüntülemenin gerekip gerekmediği de hekimin kararıdır. Çoğu burkulmada gerekmez.

Rehabilitasyon programına, kırığın dışlandığı ve hekimin tedavi planını yazdığı aşamada başlanır; program bu plana bağlı kalır.

Fizyoterapide yaklaşım

Kırık dışlandıktan ve hekim planı oluşturulduktan sonra, burkulmada egzersiz temelli rehabilitasyon öne çıkar. JOSPT kılavuzu (2021) ve sonraki derlemeler, erken dönemde yükün güvenli biçimde kademeli artırılmasını ve egzersiz programını temel alır.

Kırık dışlandıktan sonra program şöyle kurulur:

  1. Ölçüm.

    Şişlik çevresi, ayak bileği hareket açıklığı, ağrısız yük verme süresi, tek ayak denge süresi (gözler açık ve kapalı), baldır kuvveti ve bileğin "güvensizlik" puanı kaydedilir.

  2. Hedef.

    Kişinin seçtiği ölçülebilir işlev: merdiveni tutunmadan inmek, kaldırım kenarında tökezlemeden yürümek, antrenmana tam dönmek.

  3. Program.

    Hekimin yük iznine göre erken ve kontrollü hareket, baldır ve bilek çevresi kuvvet, denge ve konum duyusu çalışması, sonra zıplama ve yön değiştirme; program, hekiminizin tanısı ve tedavi planı doğrultusunda hazırlanır.

  4. Yeniden ölçüm.

    Denge süresi, kuvvet ve işlev testleri tekrarlanır; spora dönüş bu ölçütlere göre kararlaştırılır. Birkaç gün içinde azalmayan ağrı ya da yük verememe hekime geri bildirilir.

Erken dönem. İlk günlerde amaç, ağrı ve şişliği yönetmek ve hekimin önerdiği düzeyde yük vermeyi sürdürmektir. Uzun süre hareketsiz kalmak yerine, ağrının izin verdiği ölçüde erken ve kontrollü hareket ile yüklenme, kılavuzlarda ve şemsiye derlemelerde öne çıkar (Gaddi ve ark., 2022). Kullanılacak destek (bandaj, ortez, koltuk değneği) hekim planına göre belirlenir.

Rehabilitasyon. Program genellikle şunları içerir:

  1. Ayak bileği hareket açıklığının yeniden kazanılması
  2. Baldır ve ayak bileği çevresi kasların kademeli kuvvetlendirilmesi
  3. Denge ve eklemin konum duyusu (propriosepsiyon) eğitimi; tek ayak üstünde durma, dengesiz zeminde çalışma
  4. Yürüyüş, merdiven, zıplama ve yön değiştirme gibi işlevsel hareketlere kademeli dönüş
  5. Spor yapan kişilerde, kritere dayalı spora dönüş planı (sporcu rehabilitasyonu)

Tekrar burkulma. Bir sistematik derleme (Wagemans ve ark., 2022), egzersiz temelli rehabilitasyonun akut lateral burkulma sonrası tekrar yaralanmayı olağan bakıma göre azalttığını bildirir. Bu, egzersiz tamamlandığında tekrar burkulmanın olmayacağı anlamına gelmez; yalnızca riskin azalabileceğini gösterir.

Destekleyici yöntemler. Bantlama (kinezyo bant uygulamaları) veya ayak bileği destekleri, bazı kişilerde güven ve hareket için destek olarak kullanılabilir; ancak egzersizin yerini tutmaz.

Spora dönüş. Spora dönüş kararı yalnızca süre geçtiği için değil, ağrı, işlev, kuvvet ve güven gibi ölçütlere göre verilir (Bern konsensüsü, 2016). Bu ilkeler yüksek düzeyli sporculardan hafta sonu aktivitelerine kadar genel bir çerçeve sunar.

Süre ya da sonuç konusunda söz verilemez; yanıt burkulmanın şiddetine ve kişiye göre değişir. Rehabilitasyonun genel çerçevesi ortopedik rehabilitasyon sayfasında.

Kanıt ne diyor?

Ayak bileği burkulmasında kanıt iki aşamayı ayırır. İlk aşamada mesele kırığı dışlamaktır; Ottawa ayak bileği kuralları bu amaçla geliştirilmiştir ve 15 binden fazla hastayı kapsayan derlemede kırığı dışlamada yüksek duyarlılık göstermiştir. İkinci aşamada mesele tekrar burkulmayı önlemektir; egzersiz temelli rehabilitasyonun bu riski azalttığı meta-analizle gösterilmiştir.

Hollanda kılavuzunun güncellemesi, bağ yaralanmasının şiddetini en güvenilir biçimde travmadan birkaç gün sonra yapılan yeniden değerlendirmenin gösterdiğini ve bağ kopmasında bant ya da ortezle birlikte egzersiz programının en çok yarar sağladığını belirtir.

Kılavuz önerileri ve kanıt derecesi

Kılavuz ve uzlaşı metinlerinde derece alanı boş; derlemelerde kaynağın kendi ifadesi yazıldı.

Dereceler kaynağın kendi ölçeğiyle aktarılır; sayfa sonundaki kaynak listesinden izlenebilir.

Doğru bilinen yanlışlar

  • SanılanBurkulma basit bir şeydir, kendi kendine geçer.

    Kanıtın söylediğiRehabilitasyonu yarım kalan burkulmalar tekrar burkulma ve kronik güvensizlikle ilişkilidir; egzersiz programı bu riski azaltır (Wagemans ve ark., 2022).

  • Sanılanİki hafta hiç basmamak gerekir.

    Kanıtın söylediğiKısa bir koruma dönemi ağrı ve şişliği azaltabilir, ancak kılavuzlar erken ve kontrollü yüklenmeyi destekler; uzun hareketsizlik iyileşmeyi yavaşlatır (Vuurberg ve ark., 2018; Gaddi ve ark., 2022).

  • SanılanBuz ve bandaj tedavinin tamamıdır.

    Kanıtın söylediğiBunlar ilk günlerin desteğidir; kuvvet, denge ve konum duyusu çalışması olmadan program tamamlanmış sayılmaz (Martin ve ark., 2021).

  • SanılanBir kez burkulan bilek hep burkulur.

    Kanıtın söylediğiGeçirilmiş burkulma riski artırır, ancak egzersiz temelli rehabilitasyon tekrar yaralanmayı olağan bakıma göre azaltmıştır (Wagemans ve ark., 2022).

  • SanılanHer burkulmada röntgen şarttır.

    Kanıtın söylediğiHekim, Ottawa kuralları gibi klinik ölçütlerle kime röntgen gerektiğine karar verir; bu kurallar kırığı dışlamada yüksek duyarlılığa sahiptir (Bachmann ve ark., 2003).

Ne zaman hekime başvurmalı?

Kırık şüphesi olan bir burkulmada önce hekime ya da acile gidilmelidir.

Günlük yaşamda dikkat edilebilecekler

Burkulma sonrası günlük yaşam, hekimin önerilerine göre düzenlenir; bu önerileri çoğunlukla yük ve hareket esas alır.

  • Hekiminizin önerdiği yük verme ve destek kullanma düzenine uyun.
  • Şişlik için hekiminizin önerdiği yöntemleri (ayağı yükseltme, soğuk uygulama gibi) kullanın.
  • İlk günlerden sonra, ağrının izin verdiği ölçüde ayak bileğini hareket ettirin; uzun süre hiç hareket etmemek iyileşmeyi yavaşlatabilir.
  • Düzensiz veya kaygan zeminde dikkatli yürüyün; destekleyici ayakkabı seçin.
  • Rehabilitasyon programını, ağrı azaldıktan sonra da bırakmayın; denge eğitimi tekrar burkulmanın önlenmesine katkı sağlayabilir.
  • Spora dönüşte acele etmeyin; hekim ve fizyoterapistle birlikte kriterlere göre ilerleyin.

Ayak ve bacaktaki başka yük sorunları plantar fasiit ve Aşil tendinopatisi sayfalarında anlatılıyor. Dizde de şikâyet varsa diz ağrısı nedenleri sayfası yol gösterebilir.

Sık Sorulan Sorular

Ayak bileği burkulmasında röntgen gerekir mi?

Bu karar hekime aittir. Hekim, ağrının yerine, yürüyüp yürüyemediğinize ve klinik bulgulara bakarak röntgen gerekip gerekmediğini belirler. Kırık şüphesi varsa atlanmamalıdır.

Burkulma sonrası ne kadar dinlenmeli?

Dinlenme süresi burkulmanın şiddetine göre değişir ve hekim tarafından belirlenir. Kılavuzlar, uzun süre hareketsiz kalmak yerine güvenli ve kademeli yüklenmeyi destekler.

Ayak bileği sık sık burkuluyor, ne yapmalıyım?

Tekrarlayan burkulmada hekim değerlendirmesi gerekir. Egzersiz temelli rehabilitasyon, özellikle denge ve kas kontrolü çalışmaları, tekrar burkulma riskini azaltabilir; ancak sonuç önceden söylenemez.

Bandaj veya ayak bileği bağı kullanmak gerekli mi?

Kullanım süresi ve türü hekim planına göre belirlenir. Bandaj ve destekler bazı kişilerde güven sağlayabilir, ancak kas kuvveti ve denge çalışmasının yerine geçmez.

Burkulma sonrası spora ne zaman dönülür?

Tek bir süre yoktur. Ağrı, şişlik, kuvvet, denge ve işlevsel testler gibi ölçütlere göre hekim ve fizyoterapistin birlikte yaptığı değerlendirmeyle karar verilir.

Kaynaklar

  1. Martin RL ve ark. (2021). Ankle Stability and Movement Coordination Impairments: Lateral Ankle Ligament Sprains Revision 2021. JOSPT (yeni sekmede açılır)
  2. Wagemans J ve ark. (2022). Exercise-based rehabilitation reduces reinjury following acute lateral ankle sprain: a systematic review update with meta-analysis. PLoS One (yeni sekmede açılır)
  3. Gaddi D ve ark. (2022). Acute Ankle Sprain Management: An Umbrella Review of Systematic Reviews. Frontiers in Medicine (yeni sekmede açılır)
  4. Ardern CL ve ark. (2016). 2016 Consensus statement on return to sport from the First World Congress in Sports Physical Therapy, Bern. Br J Sports Med (yeni sekmede açılır)
  5. Vuurberg G ve ark. (2018). Diagnosis, treatment and prevention of ankle sprains: update of an evidence-based clinical guideline. Br J Sports Med (yeni sekmede açılır)
  6. Bachmann LM ve ark. (2003). Accuracy of Ottawa ankle rules to exclude fractures of the ankle and mid-foot: systematic review. BMJ (yeni sekmede açılır)

Son güncelleme: · İlk yayın: 30 Eylül 2026

Hazırlayan

Yalova Fizyo Editörlüğü

Yalova Fizyo'nun bilgilendirme içerikleri; güncel klinik kılavuzlar, sistematik derlemeler ve üniversitelerin fizyoterapi ve rehabilitasyon yayınları esas alınarak hazırlanır; kaynakları her sayfanın sonunda listelenir ve içerikler en az…

Yayın ilkelerimiz

Bu konuda okunabilecekler

Spor Yaralanmaları6 dk okuma

Burkulan ayak bileği neden tekrar burkulur?

Burkulma sonrası denge, kuvvet ve kontrol tam yerine gelmezse ayak bileği tekrar burkulabilir. Egzersiz temelli rehabilitasyon tekrarı azaltmaya katkı sağlar; yazı adım adım yol gösterir.

Spor Yaralanmaları6 dk okuma

Sakatlıktan korunmada ısınma programları

Yapılandırılmış ısınma programları; koşu, kuvvet, denge ve iniş kontrolü bileşenlerini birleştirir. Yazı bileşenleri, uygulama ilkelerini ve kanıtın sınırlarını sade dille anlatır.

Çalışma Hayatı ve Postür7 dk okuma

Bebeklerde tortikolis: ailenin evde yapabilecekleri

Doğumsal kas tortikolisinde tanı hekime, günlük uygulama aileye aittir. Yazı, kılavuzların önerdiği fizyoterapi çerçevesini ve ailenin evde güvenle yapabileceklerini anlatır.

Nörolojik Rehabilitasyon8 dk okuma

Gelişimsel gecikmede aile katılımı neden belirleyici?

Çocuk fizyoterapisinde kazanım, seans sayısından çok günlük rutine yerleşen tekrarla ilgilidir. Yazı, kılavuzların aile katılımına neden merkezî yer verdiğini ve ev programının nasıl kurulduğunu anlatır.

Ayak ve ayak bileği bölgesinden diğer durumlar

  1. Plantar Fasiit
  2. Aşil Tendinopatisi

Hekim ve fizyoterapist

Tanıyı hekiminiz koyar; program onun planı doğrultusunda hazırlanır.

Fizyoterapistler tıbbi tanı koymaz. Hekiminizin raporu ve tedavi planı, programın çerçevesini belirler.

İlk ziyarete nasıl hazırlanılır?

Randevu ve iletişim

  • Hafta içi 09:00–19:00 · Cumartesi 09:00–15:00 · Pazar kapalı
  • Bağlarbaşı Mahallesi, Vatan Caddesi No: 31/A, 77200 Merkez / Yalova