Bu sayfada
- Pediatrik rehabilitasyon nedir?
- Hangi durumlarda değerlendirilir?
- Fizyoterapi süreci nasıl ilerler?
- Hangi yöntemler kullanılabilir?
- Kanıt ne diyor?
- Sık yapılan yanlışlar
- Hareket gelişiminde aile ve fiziksel aktivite
- Hekim yönlendirmesi, mahremiyet ve veli onamı
- Kimler için uygun olmayabilir?
- Ne zaman hekime başvurmalı?
- Sık Sorulan Sorular
Pediatrik rehabilitasyon, bebek ve çocuklarda hareket gelişimini, dengeyi, kas gücünü ve yürümeyi desteklemeye yönelik fizyoterapidir. Çocuk hastalıkları, çocuk nörolojisi, ortopedi ya da fiziksel tıp hekiminin tanısı ve planı esas alınır. Ailenin katılımı sürecin merkezindedir; Yalova Merkez'de hafta içi ve cumartesi çalışma saatlerinde yürütülür.
Pediatrik rehabilitasyon nedir?
Pediatrik rehabilitasyon, çocuğun yaşına ve gelişim düzeyine uygun hareket becerilerini kazanmasına yardım eden, oyun içine yerleştirilmiş fizyoterapi programıdır. Çocuk küçük bir yetişkin sayılmaz: kemikleri büyür, kasları ve sinir sistemi olgunlaşır, hareketi öğrenme biçimi de oyunla iç içedir.
Bu yüzden program, yetişkin egzersizinin küçültülmüş hali olmaz. Bebekte yüz üstü yatışta başını kaldırmayı, çocukta tek ayak üstünde durmayı ya da merdiven çıkmayı hedefleyen çalışmalar oyuncakla, şarkıyla, engelli parkurla yapılır. Çocuk çalıştığını fark etmeden tekrar eder.
Aile bu işte yalnızca izleyici değildir. Çocuğun günün büyük kısmı evde, okulda ve oyun alanında geçtiği için, seanstaki çalışmanın değeri ev rutinine ne kadar yansıdığıyla ilgilidir. Fizyoterapist ailenin neyi, nasıl ve hangi sıklıkta yapacağını öğretir.
Hangi durumlarda değerlendirilir?
Pediatrik fizyoterapi, çocuğun hekim değerlendirmesinden geçmiş olması koşuluyla şu durumlarda gündeme gelebilir:
- Motor gelişim geriliği: başını tutma, oturma, emekleme ya da yürümenin beklenen dönemlerde gelişmemesi (hekim bunun nedenini araştırır)
- Serebral palsi ve diğer nörolojik tanılar; yetişkin nörolojik hastalıkları için nörolojik rehabilitasyon sayfasına bakabilirsiniz
- Doğumsal kas kaynaklı tortikolis (boynun bir yana eğik ve başın karşı yana dönük durması)
- Doğumsal kalça sorunları: hekim takibindeki bebeklerde, hekimin belirlediği çerçevede
- Yürüme düzeni bozuklukları: parmak ucunda yürüme, içe ya da dışa basma, topallama (önce hekim değerlendirmesi gerekir)
- Çocukluk çağı spor yaralanmaları: ayak bileği burkulması, diz önü ağrısı (patellofemoral ağrı sendromu) ve topuk ağrıları; ayrıntılar için ayak bileği burkulmasını önlemek yazısına göz atabilirsiniz
- Ameliyat ya da kırık sonrası dönem: ortopedik rehabilitasyon çerçevesinde cerrahın protokolüyle
- Skolyoz şüphesi taşıyan çocuklarda önce ortopedi hekimine başvurulur; bu konuda çocuklarda skolyoz rehberi yazısı yol gösterir
Tanıyı ve gelişimin neden geciktiğini çocuk hekimi, çocuk nörologu, ortopedist ya da fiziksel tıp hekimi belirler; fizyoterapi bu planın içinde yer alır.
Fizyoterapi süreci nasıl ilerler?
Süreç, ebeveyn ya da yasal temsilcinin hekim raporuyla ve çocukla birlikte gelmesiyle başlar. Çocuk reşit olmadığı için tüm aşamalarda ebeveyn ya da yasal temsilci yanındadır.
Hekim planı ve aile görüşmesi
doğum ve gelişim öyküsü, tanı, hekimin sınırlamaları, ailenin gözlemleri ve öncelikleri. Uygulama için bilgilendirilmiş rıza ebeveyn ya da yasal temsilciden alınır.
Fizyoterapi değerlendirmesi
hareket becerileri, kas gücü ve tonusu, eklem hareketi, denge, yürüme ve oyun sırasındaki gözlem. Çocuğun yaşına uygun, korkutmayan bir ortamda ve oyun içinde yapılır.
Hedefler
“desteksiz oturmak”, “merdiveni elden destekle çıkmak”, “arkadaşlarıyla koşabilmek” gibi çocuk ve aile için anlamlı hedefler.
Oyun temelli program
hedefe uygun, kısa ve çeşitli etkinlikler. Çocuk yorulduğunda, canı sıkıldığında ya da korktuğunda program değişir.
Ev programı ve aile eğitimi
ailenin gündelik bakım, taşıma, oyun ve pozisyonlama sırasında uygulayabileceği birkaç basit etkinlik. Evdeki uygulamaya dair genel çerçeve için seans arası ev programı yazısı yardımcı olur.
Yeniden değerlendirme
gelişim beklenen hızda olmasa da ilerleme yönü izlenir; hekimle bilgi paylaşılır, program güncellenir.
Programın ne kadar süreceği çocuğun yaşına, tanısına, başlangıç durumuna ve ailenin ev çalışmasına göre değişir. Gelişim yarışı değildir; her çocuğun hızı farklıdır.
Hangi yöntemler kullanılabilir?
Seçilen yöntem çocuğun tanısına ve yaşına göre belirlenir. Kanıt da duruma göre değişir.
Oyun ve göreve dayalı egzersiz. Çocuğun gerçekten yapmak istediği bir işe (topa uzanmak, basamağa çıkmak) odaklanan çalışma. Serebral palside kanıtlar, hedef odaklı eğitimin, göreve özgü eğitimin, kuvvet eğitiminin, hareketlilik eğitiminin ve ev programlarının etkili yaklaşımlar arasında olduğunu bildirir. Bunlar, 2012 ile 2019 arasındaki çalışmaları inceleyen bir sistematik derlemeden gelir. Çömelip kalkmak bu çalışmanın oyun içindeki hâlidir: yere düşen oyuncağı almak, alçak bir tabureye oturup kalkmak, bir şeyi yerden rafa taşımak; her biri diz ve kalça kaslarını birlikte çalıştırır ve çocuk fark etmeden onlarca tekrar yapar.
Aile katılımlı ev programı. Seansta öğretilen etkinliklerin evde, günlük rutine katılarak sürdürülmesi. Aynı derleme ev programlarını etkili müdahaleler arasında sayar.
Tortikolis için pozisyon ve hareket çalışması. APTA pediatrik fizyoterapi akademisinin kılavuzu, tortikolisli bebeklerin fark edilir edilmez fizyoterapiye yönlendirilmesini, aile eğitimini ve belirli aralıklarla yeniden değerlendirmeyi önerir. Bebeğin yüzüstü zaman geçirmesi, başını iki yana çevirmesini kolaylaştıran pozisyonlar ve oyuncak yerleşimi gibi sade düzenlemeler aileye öğretilir.
Kuvvet, denge ve koordinasyon çalışması. Okul çağındaki çocuklarda, uygun yük ve gözetimle, bacak ve gövde kaslarını geliştiren etkinlikler. Denge hakkında genel bilgi için denge eğitimi sözlük maddesine bakabilirsiniz.
Spor yaralanması sonrası program. Çocukta yaralanma sonrası dönüşte hekimin onayı ve aşamalı dönüş esas alınır. Isınma ve yaralanmayı azaltmaya yönelik hazırlık ısınma programları yazısında anlatılır.
Ortez, atel ya da özel ayakkabı gibi yardımcı araçların gerekip gerekmediğine hekim karar verir. Fizyoterapist, çocuğun bu araçlarla rahat hareket etmesini ve ailenin onları doğru kullanmasını destekler; araç seçimi ya da reçetesi fizyoterapinin işi değildir.
Birimde bebekler ve çocuklarla çalışılır. Ev programı aileye yazılı olarak verilir ve çevrimiçi eğitimle desteklenir.
Kanıt ne diyor?
Çocuk fizyoterapisinde kanıt, tanıya göre çok farklı yoğunluktadır. Serebral palsi en çok çalışılmış alandır: müdahaleleri "trafik ışığı" sistemiyle derecelendiren sistematik derleme, hedef odaklı eğitim, göreve özgü eğitim, kuvvet eğitimi, hareketlilik eğitimi ve ev programlarını etkili bulur; bebeklerde orta-büyük etki gösteren yaklaşımların ortak noktası ise çocuğun kendi başlattığı hareket, çevrenin zenginleştirilmesi ve göreve özgü çalışmadır. Erken tanı konusunda da birikmiş kanıt vardır: standart araçlarla serebral palsi riski iki yaştan çok önce fark edilebilir ve bu, tanıya özgü erken müdahaleye hızlı yönlendirmenin gerekçesidir.
Diğer alanlarda kanıt incedir. Çocuk düztabanında cerrahi dışı müdahaleler için Cochrane derlemesi kesin sonuca varmaya yetecek kanıt bulamamıştır; belirtisiz düztabanın tedavi edilip edilmeyeceği tartışmalıdır. Tortikolis kılavuzu, kanıtın yanı sıra uzman uzlaşısına dayanır. Bu sınırlar, programın "çocuk büyüsün bekleyelim" ile "her şeyi tedavi edelim" arasında, hekimin değerlendirmesine bağlı kurulmasını gerektirir.
Serebral palside hedef odaklı eğitim, göreve özgü eğitim, kuvvet eğitimi, hareketlilik eğitimi ve ev programları etkili müdahaleler arasında.
Serebral palsi riski, standart araçlarla 2 yaştan önce yüksek doğrulukla saptanabilir; erken tanı, tanıya özgü erken müdahaleye hızlı yönlendirme gerektirir.
Serebral palsili bebeklerde orta-büyük etki gösteren müdahalelerin ortak teması: çocuğun başlattığı hareket, çevre zenginleştirme ve göreve özgü eğitim.
Doğumsal kas kaynaklı tortikoliste erken yönlendirme, aile eğitimi ve belirli aralıklarla yeniden değerlendirme.
Çocuk ve ergenler haftanın günlerine yayılmış, günde ortalama 60 dakika orta-şiddetli fiziksel aktivite yapar; oturarak geçirilen ve ekran başı süre sınırlanır.
Çocuk düztabanında cerrahi dışı müdahaleler için randomize kanıt kesin sonuca varmaya yetmiyor; belirtisiz düztabanın tedavisi tartışmalı.
Büyüme çağındaki idiyopatik skolyozda gözlem, skolyoza özgü egzersiz ve korse seçenekleri eğrinin derecesine ve ilerleme riskine göre hekimle belirlenir.
Dereceler kaynağın kendi ölçeğiyle aktarılır; sayfa sonundaki kaynak listesinden izlenebilir.
Sık yapılan yanlışlar
SanılanBebek geç yürüyorsa beklemek yeterlidir; zamanla kendiliğinden düzelir.
Kanıtın söylediğiGelişim geriliği çoğu zaman olağan çeşitlilik içindedir, ancak serebral palsi riski standart araçlarla iki yaştan çok önce saptanabilir ve erken müdahale bu yüzden önerilir; ayrımı çocuk hekimi yapar (kaynak 6).
SanılanDüztaban olan her çocuğa tabanlık gerekir.
Kanıtın söylediğiÇocuk düztabanında tabanlık ve diğer cerrahi dışı yöntemler için kanıt kesin sonuca varmaya yetmez; belirtisiz düztabanın tedavi edilip edilmeyeceği tartışmalıdır ve karar hekimle verilir (kaynak 9).
SanılanÇocuğu pasif hareket ettirmek ve germek gelişimi hızlandırır.
Kanıtın söylediğiBebeklerde en büyük etkiyi gösteren yaklaşımların ortak noktası çocuğun kendi başlattığı hareket ve göreve özgü çalışmadır; etkili bulunan yaklaşımlar hedef odaklı ve aktif eğitimlerdir (kaynak 7, 1).
SanılanTortikolis bebek büyüyünce nasılsa düzelir, acele etmeye gerek yok.
Kanıtın söylediğiKılavuz, tortikolis fark edilir edilmez yönlendirmeyi ve aile eğitimini önerir; başın tek yana dönük durması hekim değerlendirmesi gerektiren bir işarettir (kaynak 2).
SanılanSkolyoz şüphesinde ilk adım egzersize başlamaktır.
Kanıtın söylediğiTanı, eğrilik derecesi ve izlem planı ortopedi hekimine aittir; egzersiz, hekimin planında bir seçenek olarak yer alır (kaynak 10).
Hareket gelişiminde aile ve fiziksel aktivite
Çocukların günlük hareket gereksinimi yetişkininkinden farklıdır. WHO'nun 2020 kılavuzu, çocuk ve gençlerde düzenli orta ve yüksek şiddette fiziksel aktivite ile ekran başında geçen sürenin sınırlanmasını önerir. Türkiye Fiziksel Aktivite Rehberi de çocuk ve engelli bireyler için yaşa uygun öneriler verir.
Hastalığı olmayan çocuklarda amaç tedavi değildir; hareketi sevdirmek, güvenli oyun ortamı oluşturmak ve çantadan masa düzenine kadar günlük etkenleri gözden geçirmektir. Okul çantasının sırta etkisi yazısı bu konuda pratik bilgi verir.
Hekim yönlendirmesi, mahremiyet ve veli onamı
Çocuğun tanısını ve tıbbi tedavisini hekim belirler; fizyoterapist tanı koymaz. Egzersizin içeriği ve sınırları da bu hekim planına göre çizilir, çocuk nöroloji, ortopedi ya da fiziksel tıp hekimiyle iletişim gerektiğinde sürdürülür.
Reşit olmayan çocukların her aşamasında ebeveyn ya da yasal temsilci eşlik eder ve uygulama öncesinde yazılı rıza onlardan alınır. Çocuğa ait bilgiler özel nitelikli kişisel veridir; nasıl korunduğu aydınlatma metni sayfasında yazılıdır.
Bir gelişim sorunu şüphesi taşıyorsanız ilk adım hekimdir; fizyoterapiye başvurmadan önce çocuğunuzun hekim değerlendirmesinden geçmesi gerekir. Hastalık tanısı olmayan, yalnızca daha aktif olmasını istediğiniz çocuklar için ise hareketi destekleyen, hekim planı gerektirmeyen koruyucu bir egzersiz programı planlanabilir.
Kimler için uygun olmayabilir?
Fizyoterapi programına başlamadan önce hekim görüşü alınması gereken durumlar:
- Açıklanamayan ateş, kilo kaybı ya da halsizlik eşlik eden hareket sorunu
- Yeni başlayan nöbet, bilinç değişikliği ya da gelişim basamaklarında gerileme
- Yeni geçirilmiş kırık ya da ameliyat: cerrahın protokolü esastır
- Kalp hastalığı olan çocuklar: egzersiz yoğunluğu hekimle netleştirilir
- Hekim tanısı konmamış, sebebi bilinmeyen topallama ya da kalça ağrısı
Ne zaman hekime başvurmalı?
Sık Sorulan Sorular
Çocuğumu doğrudan fizyoterapiye getirebilir miyim?
Hayır. Bir hastalık ya da gelişim sorunu düşünülüyorsa önce çocuk hekimi, çocuk nörologu, ortopedist ya da fiziksel tıp hekimi değerlendirmelidir. Fizyoterapi, bu hekimin tanısı ve planı doğrultusunda uygulanır; bu hem çocuğun güvenliği hem de doğru yönlendirme için gereklidir.
Seanslar sırasında yanında olabilir miyim?
Evet, ebeveyn ya da yasal temsilci seansta çocuğun yanında bulunur. Hem çocuğun rahat etmesi hem de ev programını öğrenmeniz açısından yararlıdır. Çocuğunuza öğretilen etkinlikleri evde nasıl sürdüreceğinizi seansta birlikte denerseniz uygulamak kolaylaşır.
Çocuğum ağlarsa ya da çalışmak istemezse ne olur?
Çocuğun korkması ya da yorulması olağandır. Program oyun yoluyla ve çocuğun hızına göre ilerler; zorlama yapılmaz. Gerekirse etkinlik değişir, mola verilir ya da seans kısaltılır. Çocuğun güveni oluşmadan zorlayıcı çalışma yapılmaz.
Serebral palside fizyoterapi neyi hedefler?
Hedefler çocuğa göre değişir: oturma, ayakta durma, yürüme gibi hareket becerilerinin gelişmesi, kas gücü, denge ve günlük işlevlerde bağımsızlık. Etkili bulunan yaklaşımlar arasında hedef odaklı eğitim, kuvvet çalışması ve ev programları vardır. Sonuç, çocuğun durumuna bağlı olarak kişiden kişiye değişir; vaat verilemez.
Çocuğumun yürüyüşü bana farklı geliyor, ne yapmalıyım?
Parmak ucunda yürüme, içe basma ya da topallama gibi bulgular gelişimin bazı dönemlerinde olağan olabilir; ancak süreklilik gösterirse hekim değerlendirmesi gerekir. Önce çocuk hekimine ya da ortopediye başvurmanız, gerekirse fizyoterapiye yönlendirilmeniz uygun olur.
Randevuya gelirken ne getirmeliyim?
Hekim raporu ya da yönlendirmesi, varsa görüntüleme sonuçları, gelişim öyküsü (başını tutma, oturma, yürüme zamanları) ve çocuğun rahat hareket edebileceği kıyafet. Çocuklu bir ilk ziyarete hazırlanırken ilk ziyaret rehberi ve iletişim sayfası işinizi görür.
Kaynaklar
- Novak I ve ark. (2020). State of the Evidence Traffic Lights 2019: Systematic Review of Interventions for Preventing and Treating Children with Cerebral Palsy. Curr Neurol Neurosci Rep (yeni sekmede açılır)
- Kaplan SL, Coulter C, Sargent B (2018). Physical Therapy Management of Congenital Muscular Torticollis: A 2018 Evidence-Based Clinical Practice Guideline From the APTA Academy of Pediatric Physical Therapy. Pediatr Phys Ther (yeni sekmede açılır)
- Bull FC ve ark. (2020). World Health Organization 2020 guidelines on physical activity and sedentary behaviour. Br J Sports Med (yeni sekmede açılır)
- T.C. Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü (2014). Türkiye Fiziksel Aktivite Rehberi. HSGM (yeni sekmede açılır)
- World Physiotherapy. Policy statement: Description of physiotherapy. World Physiotherapy (yeni sekmede açılır)
- Novak I ve ark. (2017). Early, Accurate Diagnosis and Early Intervention in Cerebral Palsy: Advances in Diagnosis and Treatment. JAMA Pediatr (yeni sekmede açılır)
- Morgan C ve ark. (2016). Effectiveness of motor interventions in infants with cerebral palsy: a systematic review. Dev Med Child Neurol (yeni sekmede açılır)
- Chaput JP ve ark. (2020). 2020 WHO guidelines on physical activity and sedentary behaviour for children and adolescents aged 5-17 years: summary of the evidence. Int J Behav Nutr Phys Act (yeni sekmede açılır)
- Rome K, Ashford RL, Evans A (2010). Non-surgical interventions for paediatric pes planus. Cochrane Database Syst Rev (yeni sekmede açılır)
- Negrini S ve ark. (2018). 2016 SOSORT guidelines: orthopaedic and rehabilitation treatment of idiopathic scoliosis during growth. Scoliosis Spinal Disord (yeni sekmede açılır)
Son güncelleme: · İlk yayın: 1 Ekim 2026