Bu sayfada
- Skolyoz nedir ve çocuklarda ne zaman görülür?
- Kanıt ne diyor?
- Evde nelere bakılabilir?
- Öne eğilme testi evde nasıl yapılır?
- Hekim neye karar verir?
- Fizyoterapi skolyozda ne yapar?
- Ebeveyn olarak nelere dikkat edebilirsiniz?
- Görüşmeye hazırlık: hekime ne götürmeli?
- Yanlış bilinenler
- Ne zaman hekime başvurmalı?
- Sık Sorulan Sorular
Çocuğunuzun omuzlarından biri diğerinden yüksek görünüyorsa, beli bir yandan daha çukursa ya da öne eğildiğinde sırtının bir tarafı daha belirginse, bu skolyozu düşündürebilir; ancak tanı yalnızca hekim değerlendirmesiyle konur. Ebeveyn gözlemi tanı koymaz, fakat çocuğun doğru zamanda hekime götürülmesini sağlar.
Evde sakin ve sistemli bir gözlemin nasıl yapılacağını, hangi bulguların hekime danışmayı gerektirdiğini ve sürecin sonrasında genel olarak nasıl ilerlediğini anlatacağız. Endişe yaratmak istemiyoruz: skolyoz düşündüren bir işaret görmek, tanının netleştiği anlamına gelmez.
Skolyoz nedir ve çocuklarda ne zaman görülür?
Skolyoz, omurganın arkadan bakıldığında yana doğru eğri görünmesi ve çoğu zaman omurların kendi etrafında dönmesiyle birlikte seyreden üç boyutlu bir eğrilik durumudur. Çocuklarda ve ergenlerde en sık rastlanan biçimi, nedeni bilinmeyen (idiyopatik) skolyozdur ve büyüme döneminde ortaya çıkar ya da ilerler.
Eğrilik büyüme döneminde değişebildiği için SOSORT (Uluslararası Skolyoz Ortopedik ve Rehabilitasyon Tedavi Derneği) kılavuzu büyüme çağındaki idiyopatik skolyoz için üç yolu ele alır: gözlem, skolyoza özgü egzersiz ve korse. Hangi çocuğa hangisinin uygun olduğunu, eğriliğin derecesine ve büyüme durumuna bakarak hekim belirler.
Skolyoz her zaman ağrıyla birlikte gitmez. Pek çok çocuk eğriliğe rağmen ağrı hissetmez; yani ağrının olmaması bir sorun olmadığı anlamına gelmez. Ağrı varsa bunun da hekim tarafından değerlendirilmesi gerekir.
Hareket çalışmasındaki şema eğriliğin yalnızca yana doğru olmadığını, omurların kendi ekseninde de döndüğünü gösterir. Öne eğilme testinde sırtın bir tarafının kabarık görünmesi bu dönmenin sonucudur; şema temsilîdir ve derece belirtmez.
Kanıt ne diyor?
Çocuklarda skolyozun taranması, izlenmesi ve tedavisi konusunda kanıtın gücü başlıklar arasında belirgin biçimde farklıdır.
Derece sütunu, USPSTF'nin harf sistemi dahil kaynakların kendi ifadelerini korur.
Büyümesi sürmekte olan çocukta nedeni bilinmeyen eğrilik için üç yol tanımlanır: izlem, eğriliğe özgü egzersiz ve korse; hangisinin seçileceği eğriliğin derecesi ve iskelet olgunluğuna bağlıdır.
Belirtisiz 10-18 yaş gençlerde skolyoz taramasının yarar ve zarar dengesi belirlenemedi; korsenin hafif ve orta eğrilikte ilerlemeyi yavaşlatabildiğine yeterli kanıt var, egzersiz ve cerrahi için kanıt yetersiz.
Korse, ilerleme riski yüksek eğriliklerin cerrahi eşiğine ilerlemesini belirgin azalttı; yarar günlük korse süresiyle arttı.
Ergenlerde eğriliğe özgü egzersizi inceleyen çalışmalar sayıca az ve birbirinden farklı; iskelet olgunluğuna kadar izlem yapan tek çalışmada eğriliğe özgü egzersiz, genel egzersizden daha iyi sonuç verdi.
Eğriliğe özgü egzersiz yöntemlerini karşılaştıran ağ meta-analizinde Schroth ile SEAS'ın birlikte uygulanması eğrilik açısı ve gövde dönmesi için, tek başına Schroth ise yaşam kalitesi için sıralamada önde yer aldı.
Gece korsesinin etkinliğini destekleyen yeterli kanıt bulunmadı.
Dereceler kaynağın kendi ölçeğiyle aktarılır; sayfa sonundaki kaynak listesinden izlenebilir.
Tablonun en güçlü satırı korseyle ilgili olandır: BrAIST çalışması, korsenin yüksek riskli eğriliklerde ilerlemeyi azalttığını randomize bir tasarımla gösterdi ve etkinlik nedeniyle erken durduruldu (Weinstein ve ark., 2013). Hangi çocuğun korse adayı olduğuna ise bu veriyi bilen hekim karar verir; ebeveynin rolü çocuğu zamanında hekime götürmektir.
Evde nelere bakılabilir?
Evde gözlem, çocuğun sırtının çıplak ya da ince bir üst ile ve rahat bir ortamda değerlendirilmesidir. Tablo genel bir çerçevedir; her madde tek başına tanı değil, hekime gitmeyi düşündürebilecek bir ipucudur.
| Bakılan yer | Dikkat edilecek işaret |
|---|---|
| Omuzlar | Bir omuz diğerinden yüksek mi? Omuz başları ve omuz bıçakları farklı hizada mı? |
| Kürek kemikleri | Bir kürek kemiği diğerinden daha belirgin ya da dışarı çıkık mı? |
| Bel çizgisi | Bel ile kol arasındaki boşluk bir tarafta diğerinden daha belirgin mi? |
| Kalça | Kalçalardan biri yüksek ya da öne çıkık görünüyor mu? |
| Baş ve gövde | Baş, kalçaların tam üzerinde mi yoksa bir yana kayık mı? |
| Kıyafet | Pantolon ya da etek bir yana dönüyor mu? Eteğin boyu bir tarafta daha mı kısa? |
Bu işaretlerden bir ya da birkaçı, hekimin bakması için yeterli bir nedendir. Hiçbirini görmemeniz skolyozu dışlamaz; düzenli sağlık kontrolleri bu yüzden değer taşır.
Öne eğilme testi evde nasıl yapılır?
Öne eğilme testi (Adams testi), çocuğun öne eğilirken sırtının iki tarafının birbirine göre simetrik olup olmadığına bakan basit bir gözlemdir. Bu bir tanı testi sayılmaz; ebeveynin fark edebileceği ipuçlarını yoklar.
Uygun bir ortam hazırlayın
Çocuk, üstü çıplak ya da ince bir fanila ile, iyi aydınlatılmış bir yerde ayakta dursun.
Ayakları yan yana, dizleri düz tutun
Ayaklar birbirine yakın, dizler bükülmeden olsun.
Öne doğru yavaşça eğilmesini isteyin
Kollar aşağıya sarksın, avuç içleri birbirine bakarken baş aşağıda olsun.
Arkadan gözlemleyin
Göz seviyenizi çocuğun sırtıyla aynı hizaya getirin. Sırtın bir tarafında bir yükseklik, kabarıklık ya da kaburgalarda asimetri var mı?
Not alın ve gerekirse fotoğraf çekin
Hekime göstermek için bulguları not edin; çocuğun mahremiyetini gözeterek yalnızca sırt görüntüsü yeterlidir.
Bir asimetri görürseniz ya da emin değilseniz, hekime başvurmak doğru olur. Testi tekrarlamak ya da çocuğa tekrar tekrar baktırmak gereksiz kaygı yaratabilir.
Hekim neye karar verir?
Skolyoz tanısını, eğriliğin derecesini ve izlem ya da tedavi kararını hekim verir. Hekim, klinik bulgulara ek olarak gerekli gördüğü görüntülemeyi ister, çocuğun büyüme durumunu değerlendirir ve sonrasında izlemin sıklığına karar verir. Hangi çocuğa gözlem, hangisine egzersiz, hangisine korse ya da başka bir yaklaşım uygun, bu karara ait bir konudur.
Burada bir derece eşiği ya da “şu kadar dereceden sonra korse gerekir” gibi bir ölçüt vermiyoruz. Bunlar kılavuzlarda ayrıntılı tarif edilir ve hekim tarafından çocuğun durumuna göre uygulanır.
Fizyoterapi skolyozda ne yapar?
Fizyoterapi, hekimin çizdiği çerçeve içinde yürür. Kılavuz ve derlemelerin bu konudaki mesajı dengelidir: SOSORT kılavuzu, büyüme dönemindeki idiyopatik skolyozda skolyoza özgü egzersizleri tedavi seçenekleri arasında sayar. Cochrane'in ergenlerde skolyoz egzersizi derlemesi ise kanıtın az ve heterojen olduğunu, büyüme sonuna kadar izlenen tek çalışmanın skolyoza özgü egzersizin genel egzersize üstün olduğunu gösterdiğini bildiriyor.
Türkiye'den yapılan bir randomize kontrollü çalışmada, fizyoterapist gözetiminde klinikte yapılan üç boyutlu Schroth egzersizlerinin ev programı ve kontrol grubuna üstün olduğu, müdahale almayan grupta eğriliğin ilerlediği bildirildi (Kuru ve arkadaşları, 2016). Gece korsesinin etkinliğini inceleyen bir sistematik derlemede ise etkinliği destekleyen yeterli kanıt bulunamadı (Kuru Çolak ve arkadaşları, 2024). Bu bulgu, çocuğunuzun korse kullanıp kullanmayacağına hekiminizin karar vereceği gerçeğini değiştirmez; yalnızca kanıtın bu alanda sınırlı olduğunu gösterir.
Duruş alışkanlıklarıyla ilgili sorular için skolyoz ve postür sayfası var. Sağlıklı çocukların günlük hareketine dair genel bilgi egzersiz tedavisi sayfasında duruyor. Okul çantası merak ediyorsanız okul çantası ve sırt sağlığı, telefon kullanımı ve duruş konusundaki yaygın inanışlar içinse telefon boynu yazısına göz atabilirsiniz. Gelişim ve hareketle ilgili diğer konular için pediatrik rehabilitasyon sayfasına bakabilirsiniz.
Ebeveyn olarak nelere dikkat edebilirsiniz?
Çocuğunuzun aktif kalmasını desteklemek, spor ve oyun gibi günlük hareketlere izin vermek genel olarak olumludur. Hekim aksini söylemedikçe skolyoz şüphesi çocuğun hareketten uzaklaşması için bir neden sayılmaz; kısıtlama gerekiyorsa bunu hekim belirtir.
Çocuğun kendi bedenine ilişkin hissi de hesaba katılmalı. Özellikle ergenlikte görünümle ilgili hassasiyet gelişebilir; “omuzların eşit değil” diye sık sık hatırlatmak ya da çocuğu sürekli kontrol etmek kaygıyı artırabilir. Sakin bir dille, bir sağlık kontrolünün olağan bir adım olduğunu anlatmak yardımcı olur.
Büyüme döneminde düzenli aralıklarla sırtına bakmak ve okul ya da aile hekimi kontrollerinde sırt değerlendirmesini hatırlatmak makul bir alışkanlıktır.
Görüşmeye hazırlık: hekime ne götürmeli?
Hekim randevusuna gitmeden önce birkaç bilgiyi toplamak, görüşmeyi verimli kılar. Çocuğun sırtına ilişkin gözlemlerinizi (ne zaman fark ettiniz, değişiyor mu), varsa önceki sağlık kontrollerindeki notları, ailede skolyoz öyküsü olup olmadığını, çocuğun ağrı yakınması olup olmadığını ve büyüme durumuna ilişkin bilgileri (boy uzama hızı, varsa ergenlik belirtileri) not alabilirsiniz.
Hekimin size vereceği bilgiler, izlemin ne sıklıkta yapılacağı ve hangi bulguların yeniden başvuru gerektirdiği konusunda yazılı not almak yararlıdır. Görüntüleme sonuçlarının ve raporların bir kopyasını saklayın.
Yanlış bilinenler
SanılanKorse işe yaramaz, çocuğa eziyettir.
Kanıtın söylediğiRandomize bir çalışmada korse, ilerleme riski yüksek eğriliklerin cerrahi eşiğine ilerlemesini belirgin azalttı ve yarar korse süresiyle arttı (Weinstein ve ark., 2013). Korse kararı hekime aittir.
SanılanEgzersiz skolyozu düzeltir, korseye ya da izleme gerek kalmaz.
Kanıtın söylediğiSkolyoza özgü egzersiz için kanıt az ve heterojendir (Romano ve ark., 2024); Türkiye'den bir çalışmada klinikte gözetimli Schroth egzersizi ev programına ve kontrole üstündü, ancak egzersiz hekimin izlem planının yerine geçmez (Kuru ve ark., 2016).
SanılanGece korsesi gündüz korsesi kadar etkilidir.
Kanıtın söylediğiGece korsesinin etkinliğini destekleyen yeterli kanıt bulunmamıştır (Kuru Çolak ve ark., 2024).
SanılanOkulda tarama yapılıyorsa evde bakmaya gerek yok.
Kanıtın söylediğiUSPSTF, belirtisiz gençlerde tarama için kanıtı yetersiz buldu (I ifadesi); bu, ebeveyn gözleminin ve düzenli sağlık kontrollerinin değerini artırır (USPSTF 2018).
Ne zaman hekime başvurmalı?
Skolyoz şüphesi, hekime başvurmak için tek başına yeterli bir nedendir. Özellikle şu durumlarda vakit kaybetmeden hekime başvurunuz:
- Omuz, kürek kemiği ya da kalçada asimetri ve öne eğilirken sırtın bir tarafında belirginlik
- Zamanla belirginleşen eğrilik görünümü
- Geceleri uyandıran ya da gün içinde giderek artan sırt ağrısı
- Bacaklarda güçsüzlük, uyuşma ya da yürüyüşte bozulma
- Çocuğun idrar veya dışkı kontrolünde değişiklik
- Sırt ağrısına ateş ya da nedeni bilinmeyen kilo kaybının eşlik etmesi
Nefes darlığı, göğüs ağrısı ya da ani gelişen ağır bir tablo varsa 112'yi arayınız.
Sık Sorulan Sorular
Çocuğumda skolyoz olduğunu nasıl anlarım?
Evde gözlemle bir şüphe oluşabilir: omuz, kalça ya da kürek kemiği asimetrisi ve öne eğilmede sırtta bir tarafın daha belirgin olması gibi. Bunlar tanı değildir; skolyoz tanısını hekim koyar.
Skolyoz ağrı yapar mı?
Çoğu çocukta ağrı olmadan da görülebilir; ağrının olmaması sorun olmadığını göstermez. Ağrı varsa hekim değerlendirmesi gerekir.
Skolyoz kendiliğinden geçer mi?
Bu konuda bir tahminde bulunmuyoruz. Eğriliğin seyri çocuğun büyüme durumuna ve eğriliğin özelliklerine göre değişir; izlemin sıklığını hekim belirler.
Egzersiz skolyoz için işe yarar mı?
Kanıt sınırlıdır ve heterojendir: Cochrane derlemesine göre çalışma sayısı az, SOSORT kılavuzu ise skolyoza özgü egzersizi bir seçenek olarak sayar. Egzersizin bir çocuğa uygun olup olmadığına hekim karar verir; fizyoterapi de bu karara göre kurulur.
Okul çantası skolyoza neden olur mu?
Bu metnin dayandığı kaynaklarda okul çantasının skolyoza yol açtığını gösteren bir bulgu yok. Çanta ile sırt sağlığı ayrı bir konu; ayrıntıyı okul çantası ve sırt sağlığı yazısında bulabilirsiniz.
Kaynaklar
- Negrini S ve ark. (2018). 2016 SOSORT guidelines: orthopaedic and rehabilitation treatment of idiopathic scoliosis during growth. Scoliosis Spinal Disord (yeni sekmede açılır)
- Romano M ve ark. (2024). Therapeutic exercises for idiopathic scoliosis in adolescents. Cochrane (yeni sekmede açılır)
- Kuru T, Yeldan İ ve ark. (2016). The efficacy of three-dimensional Schroth exercises in adolescent idiopathic scoliosis: a randomised controlled clinical trial. Clin Rehabil (yeni sekmede açılır)
- Kuru Çolak T ve ark. (2024). The Efficacy of Night Bracing in the Treatment of Adolescent Idiopathic Scoliosis: A Systematic Review. J Clin Med (yeni sekmede açılır)
- US Preventive Services Task Force, Grossman DC ve ark. (2018). Screening for Adolescent Idiopathic Scoliosis: US Preventive Services Task Force Recommendation Statement. JAMA (yeni sekmede açılır)
- Weinstein SL ve ark. (2013). Effects of bracing in adolescents with idiopathic scoliosis. N Engl J Med (yeni sekmede açılır)
- Dong H ve ark. (2024). Physiotherapeutic Scoliosis-Specific Exercise for the Treatment of Adolescent Idiopathic Scoliosis: A Systematic Review and Network Meta-analysis. Am J Phys Med Rehabil (yeni sekmede açılır)
Son güncelleme: · İlk yayın: 30 Eylül 2026