Bu sayfada
Bebeğin başı sürekli bir yana eğik duruyor, çenesi hep aynı tarafa dönüyorsa aile çoğu zaman ilk fark eden kişidir. Doğumsal kas tortikolisi, boynun bir yanındaki kasın (sternokleidomastoid) kısalığı ya da gerginliğiyle ortaya çıkan bir duruş sorunudur; tanısını çocuk hekimi koyar ve başka nedenleri dışlar. Fizyoterapi, hekimin yönlendirmesiyle başlar ve işin büyük bölümü ailenin günlük rutinine taşınır.
Tortikolis nedir ve bebekte nasıl fark edilir?
Doğumsal kas tortikolisi, boynun yan tarafındaki kasın bir yanda kısa kalması sonucu başın o tarafa eğilip çenenin karşı tarafa dönmesidir. Bebek genellikle bir yöne bakmayı tercih eder, diğer yöne dönmekte zorlanır ve yatarken hep aynı yanağını yastığa verir. Kasın içinde küçük, sert bir şişlik hissedilebilir; bu her bebekte bulunmaz.
Hong Kong'da 821 bebeğin izlendiği bir çalışmada tablo üç gruba ayrılmıştı: kasta hissedilen kitle, kitle olmadan kas gerginliği ve kas gerginliği olmayan duruşa bağlı tortikolis (Cheng ve ark., 2001). Hangi grupta olunduğunu, boyun hareket açıklığını ve başvuru yaşını hekim ve fizyoterapist birlikte değerlendirir; bu üçü sürecin uzunluğunu etkileyen etkenler olarak bildirildi.
Tortikolis sık sık kafatasının bir tarafının düzleşmesiyle (pozisyonel plajiyosefali) birlikte görülür, çünkü bebek hep aynı tarafa yattığında o bölge basıya uğrar. Pediatri derlemeleri bu birlikteliği ve erken dönemde gövde kaslarının az kullanılmasına bağlı kaba motor gecikme olasılığını ayrıca vurgular (Kuo ve ark., 2014). Çocuk hekimi, başın şekli ve gelişim basamakları açısından bebeği izler.
Kanıt ne diyor?
Doğumsal kas tortikolisinde fizyoterapinin çerçevesi, APTA Pediatrik Fizyoterapi Akademisi'nin 2018'de yayımlanıp 2024'te güncellenen klinik uygulama kılavuzuyla belirlenmiştir.
Derece sütunu, APTA kılavuzunun kendi sınıflamasını ve çalışmaların tasarım bilgisini aktarır.
Boyun pasif hareket açıklığı, boyun ve gövde aktif hareketi, simetrik hareket gelişimi, çevre düzenlemesi ve aile eğitimi birinci seçenek müdahalelerdir.
Bir yaşından önce görülen bebeklerde kontrollü manuel germe güvenli ve etkili bulundu; sonucu en çok klinik grup, başlangıçtaki dönme kısıtlılığı ve başvuru yaşı belirledi.
Egzersize kinezyo bant eklemek, yalnız egzersize göre ek yarar sağlamadı.
Henüz hareketli olmayan bebeklerde, uyanıkken gün içine yayılmış en az 30 dakika yüzüstü süre önerilir.
Uyku için sırtüstü yatış; uyanıkken gözetimli yüzüstü süre önerilir.
Dereceler kaynağın kendi ölçeğiyle aktarılır; sayfa sonundaki kaynak listesinden izlenebilir.
Kılavuzun bir diğer vurgusu, tortikolis fark edilen bebeğin beklenmeden hekime ve ardından fizyoterapiste yönlendirilmesidir. Kılavuzun kendisi tarama, değerlendirme ölçütleri, başka hekimlere yönlendirme, sınıflama ve taburculuk ölçütlerini ayrıntılı tanımlar; bu yazı yalnızca ailenin evde yapabileceklerine odaklanır. Tanı süreci, belirtiler ve fizyoterapideki genel yaklaşım tortikolis durum sayfasında ayrıca anlatılıyor.
Fizyoterapi değerlendirmesinde neye bakılır?
Fizyoterapi değerlendirmesi, hekim tanısından sonra boyun hareket açıklığını, iki taraf arasındaki kas farkını, başın şeklini, bebeğin hangi yöne bakmayı tercih ettiğini ve yaşa uygun motor becerileri inceler. Ölçümler başlangıç noktasını belirler; sonraki görüşmelerde aynı ölçümler ilerlemeyi gösterir.
Değerlendirmede gelişim basamakları ayrıca takip edilir. Türkiye'den bir kesitsel çalışmada, 4 ile 6 aylık tortikolisli bebeklerin kaba ve ince motor puanlarının ve bazı duyusal işlemleme puanlarının yaşıtlarından düşük olduğu bildirildi (Zorlular ve ark., 2025). Bu bulgu tortikolisin yalnızca "boyun sorunu" olmadığını, gelişimin bütününün izlenmesi gerektiğini gösterir. Gelişimle ilgili aile katılımının neden belirleyici olduğu gelişimsel gecikmede aile katılımı yazısında ayrıntılı anlatılıyor.
Seansta fizyoterapist nazik germe ve aktif hareket çalışmalarını uygular; ailenin hangi hareketi nasıl yapacağını gösterir ve evde yapılabilecek olanları seçer. Germe hareketleri kuvvet uygulanan hareketlerdir; bu yüzden fizyoterapist öğretmeden ve ilk uygulamaları birlikte yapmadan evde denenmez.
Ailenin evde yapabilecekleri
Ailenin evde yapabileceği en etkili şey, bebeğin gün boyunca kısıtlı tarafa bakmasını ve dönmesini davet eden bir düzen kurmaktır. Kılavuzun "çevre düzenlemesi" ve "simetrik hareket gelişimi" dediği şey büyük ölçüde budur.
Uyaranları kısıtlı tarafa taşıyın
Oyuncak, ışık kaynağı ve sizin yüzünüz bebeğin zorlandığı yönde dursun; bebek başını o yöne çevirmek için neden bulsun.
Beslenme tarafını değiştirin
Emzirme ya da biberon sırasında bebeği dönüşümlü tutun; başını kısıtlı tarafa çevirmesini gerektiren pozisyonu daha sık kullanın.
Yatağın yönünü ayarlayın
Bebeğin odadaki ilgi çekici şeylere (kapı, pencere) bakmak için kısıtlı tarafa dönmesi gerekecek şekilde yatağı konumlandırın. Uyku her zaman sırtüstü ve düz bir yüzeyde olmalıdır.
Taşıma pozisyonlarını çeşitlendirin
Hep aynı kolda taşımayın; yan taşıma ve yüz dışa dönük taşıma gibi pozisyonlarda bebeğin başını kendi tutması gerekir.
Yüzüstü süreyi gün içine yayın
Uyanık ve gözetimliyken kısa, sık yüzüstü oyun; süre bebeğin toleransına göre artırılır.
Fizyoterapistin seçtiği hareketleri uygulayın
Yalnızca size gösterilen ve birlikte denenen hareketleri yapın; bebek ağlıyor ya da direniyorsa durun.
Bu düzenlemeler bebek için "egzersiz" değil, oyunun bir parçasıdır. Günün tamamına yayılan küçük tercihler, günde birkaç dakikalık yapılandırılmış çalışmadan daha fazla tekrar sağlar.
Yüzüstü süre neden bu kadar vurgulanır?
Yüzüstü süre, bebeğin boyun ve gövde kaslarını yerçekimine karşı çalıştırdığı tek pozisyondur; tortikoliste iki tarafın dengeli gelişmesi için bu yük gerekir. Sırtüstü uyku önerileri bebek ölümlerini azaltmakla birlikte uyanıkken yüzüstü geçirilen sürenin azalmasına yol açtı; Amerikan Pediatri Akademisi bu nedenle uyku için sırtüstü yatışı, uyanıkken ise gözetimli yüzüstü süreyi birlikte önerir (Moon ve ark., 2022).
DSÖ'nün beş yaş altı çocuklar için 2019 kılavuzu, henüz kendi başına hareket edemeyen bebeklerde uyanıkken gün içine yayılmış en az 30 dakika yüzüstü süre öneriyor. Bu bir hedef, başlangıç noktası değildir: yüzüstü durmaya alışık olmayan bir bebek birkaç dakikayla başlar ve süre günler içinde uzar.
Yüzüstü süreyi kolaylaştıran yollar vardır. Bebeği göğsünüze yatırmak, dizlerinizin üzerine yüzüstü almak ya da göğsünün altına rulo yapılmış ince bir havlu koymak başlangıçta direnci azaltır. Tortikoliste fizyoterapist, yüzüstü oyun sırasında başın hangi yöne çevrilmesinin teşvik edileceğini ayrıca gösterir.
Fizyoterapi ne kadar sürer ve ne zaman biter?
Süre bebeğin yaşına, klinik gruba ve başlangıçtaki hareket kısıtlılığına göre değişir; tek bir takvim yoktur. Kılavuz, doğrudan müdahalenin sonlandırılması ve yeniden değerlendirme için ölçütler tanımlar; karar, ölçümlerin hedef düzeye gelmesi ve ailenin ev düzenini sürdürebilmesine dayanır. Cheng ve arkadaşlarının izlem çalışmasında, kasta kitle olan grupta sonradan cerrahi gereken bebek oranı yüzde 8, kas gerginliği grubunda yüzde 3, duruşa bağlı grupta sıfırdı; yani bebeklerin büyük çoğunluğu cerrahisiz izlendi.
Ek yöntemlere gelince: Marmara Üniversitesi'nden bir ekibin randomize pilot çalışmasında egzersize kinezyo bant eklenmesi, bant türünden bağımsız olarak ek yarar sağlamadı (Giray ve ark., 2017). Bu bulgu egzersiz ve aile eğitiminin programın merkezinde kalmasını destekler.
Fizyoterapinin bittiği an izlemin bittiği an değildir. Bebek oturmaya, emeklemeye ve ayağa kalkmaya başladığında baş eğikliğinin yeniden belirip belirmediğine bakılır; kılavuz bu dönemde yeniden değerlendirmeyi önerir. Çocuğun hareket gelişimini destekleyen genel yaklaşım pediatrik rehabilitasyon sayfasında anlatılıyor.
Yanlış bilinenler
SanılanTortikolis kendiliğinden geçer, beklemek yeterlidir.
Kanıtın söylediğiBaşvuru yaşı ve başlangıçtaki hareket kısıtlılığı sonucu etkileyen etkenler olarak bildirildi (Cheng ve ark., 2001); kılavuz, fark edilen bebeğin beklenmeden hekime ve fizyoterapiste yönlendirilmesini önerir (APTA 2024).
SanılanÖzel bir bebek yastığı başı düzeltir.
Kanıtın söylediğiUyku ortamında yastık ve pozisyonlama ürünü önerilmez (AAP 2022). Başın şekli ve boyun, uyanıkken yapılan pozisyon düzeni ve yüzüstü süreyle ele alınır.
SanılanSorun yalnızca boyundadır.
Kanıtın söylediğiTortikolisli bebeklerde kaba ve ince motor gelişimin yaşıtlardan geride kalabildiği gösterildi (Zorlular ve ark., 2025); izlem gelişimin bütününü kapsar.
SanılanEgzersize bant eklemek işi hızlandırır.
Kanıtın söylediğiRandomize bir pilot çalışmada kinezyo bant egzersize ek yarar sağlamadı (Giray ve ark., 2017).
Ne zaman hekime başvurmalı?
Baş eğikliği fark edilen her bebek çocuk hekimine gösterilmelidir; tanıyı ve başka nedenlerin dışlanmasını hekim yapar.
Sık Sorulan Sorular
Bebeğimin başı bir tarafa eğik; bu kesin tortikolis midir?
Değil. Baş eğikliğinin görme, işitme ya da omurgayla ilgili başka nedenleri de olabilir; bunları çocuk hekimi ayırt eder. Doğumsal kas tortikolisi tanısı konduktan sonra fizyoterapi gündeme gelir.
Evde boyun germe egzersizi yapabilir miyim?
Fizyoterapist size göstermeden ve ilk uygulamaları birlikte yapmadan hayır. Pozisyonlama, taşıma ve yüzüstü oyun gibi düzenlemeler ise aileye bırakılan ve güvenle uygulanabilen bölümdür.
Yüzüstü süreyi bebeğim sevmiyor, ne yapmalıyım?
Çok kısa sürelerle başlayın ve bebeği göğsünüzde ya da kucağınızda yüzüstü tutarak alıştırın. Süre günler içinde artar; hedef uyanıkken gün içine yayılmış toplam süredir, tek seferde uzun durmak değil.
Fizyoterapi kaç seans sürer?
Süre bebeğin yaşına, klinik gruba ve başlangıçtaki kısıtlılığa göre değişir; önceden sayı verilmez. İlerleme ölçümlerle izlenir ve program, kılavuzun tanımladığı ölçütlere ulaşıldığında sonlandırılır.
Kafatasındaki düzleşme de düzelir mi?
Pozisyonel plajiyosefalinin izlemi ve gerekirse ek müdahale kararı çocuk hekimine aittir. Pozisyon düzeni ve yüzüstü süre, basının hep aynı bölgeye binmesini azaltır; başın şekliyle ilgili beklentiyi hekiminizle konuşun.
Kaynaklar
- Sargent B, Coulter C, Cannoy J, Kaplan SL (2024). Physical Therapy Management of Congenital Muscular Torticollis: A 2024 Evidence-Based Clinical Practice Guideline From the American Physical Therapy Association Academy of Pediatric Physical Therapy. Pediatr Phys Ther (yeni sekmede açılır)
- Kaplan SL, Coulter C, Sargent B (2018). Physical Therapy Management of Congenital Muscular Torticollis: A 2018 Evidence-Based Clinical Practice Guideline From the APTA Academy of Pediatric Physical Therapy. Pediatr Phys Ther (yeni sekmede açılır)
- Cheng JC ve ark. (2001). Clinical determinants of the outcome of manual stretching in the treatment of congenital muscular torticollis in infants: a prospective study of eight hundred and twenty-one cases. J Bone Joint Surg Am (yeni sekmede açılır)
- Kuo AA, Tritasavit S, Graham JM (2014). Congenital muscular torticollis and positional plagiocephaly. Pediatr Rev (yeni sekmede açılır)
- Moon RY ve ark. (2022). Sleep-Related Infant Deaths: Updated 2022 Recommendations for Reducing Infant Deaths in the Sleep Environment. Pediatrics (yeni sekmede açılır)
- WHO (2019). Guidelines on physical activity, sedentary behaviour and sleep for children under 5 years of age (yeni sekmede açılır)
- WHO (2019). To grow up healthy, children need to sit less and play more (basın duyurusu, 24 Nisan 2019) (yeni sekmede açılır)
- Giray E ve ark. (2017). A randomized, single-blinded pilot study evaluating the effects of kinesiology taping and the tape application techniques in addition to therapeutic exercises in the treatment of congenital muscular torticollis. Clin Rehabil (yeni sekmede açılır)
- Zorlular R ve ark. (2025). Motor development and sensory processing skills in infants with congenital muscular torticollis: a cross-sectional study. Eur J Pediatr (yeni sekmede açılır)
Son güncelleme: · İlk yayın: 3 Ekim 2026