Bu sayfada
Konjenital müsküler tortikolis (KMT), boynun yan tarafındaki sternokleidomastoid kasının kısalması ya da sertleşmesiyle bebeğin başının bir yana eğik ve çenesinin karşı yana dönük durmasıdır. Tanıyı çocuk hekimi ya da ortopedi hekimi koyar. Fizyoterapi, hekimin tanısı ve tedavi planı doğrultusunda, uluslararası kılavuz çerçevesinde germe, aktif hareket, pozisyonlama ve aile eğitimiyle yürütülür.
Konjenital müsküler tortikolis nedir?
Konjenital müsküler tortikolis, doğumdan sonraki ilk haftalarda fark edilen, boynun bir yanındaki kasın kısalığına bağlı baş duruşu sorunudur. Kas, kulağın arkasından köprücük kemiğine uzanır; kısaldığında başı kendi tarafına eğer ve çeneyi karşı tarafa çevirir. Bebek başını bir yöne rahat çevirirken diğer yöne çevirmekte zorlanır.
Klinik olarak üç tip ayrılır: kasta ele gelen bir kitle bulunan tip, kitle olmadan kasın gergin ve kalın olduğu tip ve kasta kısıtlılık olmadan yalnızca duruş tercihinin görüldüğü postüral tip. 821 bebeği izleyen bir çalışmada tedavi süresinin bu tiple, boyun dönüş kısıtlılığının derecesiyle ve başvuru yaşıyla ilişkili olduğu gösterilmiştir (Cheng ve ark., 2001).
Baş ve boyun asimetrileri yenidoğanlarda sanıldığından sıktır: 102 sağlıklı yenidoğanı inceleyen bir çalışmada bebeklerin %16'sında tortikolis saptanmış ve bu durum annenin bebeğin rahimde uzun süre aynı pozisyonda "sıkışık" kaldığını bildirmesiyle ilişkili bulunmuştur (Stellwagen ve ark., 2008).
Belirtileri nelerdir?
KMT'nin ilk işareti çoğunlukla ailenin gözüne çarpar: bebek başını hep aynı yana yatırır ya da emzirmede bir tarafı tercih eder.
- Başın sürekli bir yana eğik, çenenin karşı yana dönük durması
- Başı karşı yöne çevirmede belirgin zorlanma ya da huzursuzluk
- Boynun yan tarafında ele gelen sert bir şişlik (bazı bebeklerde)
- Kafanın arkasında ya da yanında düzleşme (pozisyonel plajiyosefali)
- Yüzün iki yanında belirginleşen asimetri, bir gözün diğerinden küçük görünmesi
- Tek taraflı emzirme tercihi, karşı taraftaki oyuncağa dönmeme
KMT'li bebeklerde kaba ve ince motor gelişim puanlarının ve duyusal işlemleme becerilerinin yaşıtlarından düşük bulunduğu bir kesitsel çalışmada bildirilmiştir (Zorlular ve ark., 2025); bu, boyundaki kısıtlılığın yalnızca duruşla sınırlı kalmayabileceğini düşündürür.
Neden olur? Risk etkenleri
KMT'nin kesin nedeni bilinmemektedir; rahim içi pozisyon ve doğum sırasında kasın zorlanması en çok öne sürülen açıklamalardır.
- Rahimde uzun süre aynı pozisyonda kalma, çoğul gebelik, az amniyon sıvısı
- Makat geliş ya da zor doğum
- İri bebek
- Kalça gelişimsel displazisi ile birliktelik (bu yüzden hekim kalçayı da değerlendirir)
Risk etkenlerinin varlığı KMT gelişeceği anlamına gelmez. Doğum sonrası bebeğin sürekli aynı yöne bakacak şekilde yatırılması, var olan tercihi pekiştirebilir ve kafa şeklini etkileyebilir.
Tanı nasıl konur?
Tanıyı hekim koyar. Çocuk hekimi ya da ortopedi hekimi, boyun hareketlerini, kasın yapısını ve kafa şeklini değerlendirir; gerekli görürse ultrason ya da başka görüntüleme ister. Bu karar hekime aittir.
Hekimin asıl işi, başı eğik duran her bebekte KMT dışındaki nedenleri dışlamaktır: omurga anomalileri, görme sorunları, nörolojik nedenler ve bazı nadir tablolar da baş eğikliği yapar. Kılavuz, fizyoterapistin belirli bulgularla karşılaştığında bebeği hekime geri yönlendirmesini ayrı bir eylem bildirimi olarak tanımlar (Sargent ve ark., 2024).
Fizyoterapi değerlendirmesi tanı koymaz; hekim tanısından sonra boyun hareket açıklığını, kas kuvvetini, kafa simetrisini ve motor gelişimi ölçerek programın başlangıç noktasını belirler. Reşit olmayan her çocukta değerlendirme ve seanslar ebeveyn ya da yasal temsilci eşliğinde yapılır; uygulama öncesinde yazılı rıza alınır. Çocuğa ait bilgiler özel nitelikli kişisel veridir; korunma biçimi aydınlatma metni sayfasında yazılıdır.
Fizyoterapide yaklaşım
KMT'de fizyoterapi, APTA Pediatri Akademisi'nin 2013'te yayımlayıp 2018 ve 2024'te güncellediği klinik uygulama kılavuzuna dayanır. Kılavuz ilk seçenek müdahaleleri, ek müdahaleleri, yeniden değerlendirme ve taburculuk ölçütlerini tanımlar; fizyoterapistin ne zaman hekime geri yönlendireceğini de belirtir (Sargent ve ark., 2024; Kaplan ve ark., 2018).
Ölçüm.
Başın eğiklik ve dönüş açısı, pasif ve aktif boyun hareket açıklığı, kasın kıvamı, kafa ve yüz simetrisi, yaşa uygun motor beceriler (başı tutma, dönme, oturma) kaydedilir; kalça değerlendirmesinin hekimce yapıldığı teyit edilir.
Hedef.
Aileyle birlikte somut hedefler seçilir: başı her iki yana eşit çevirmek, yüzüstü yatışta başı orta hatta tutmak, her iki yandan emmek.
Program.
Kılavuzun ilk seçenek bileşenleri uygulanır: kısa kasa nazik pasif germe, karşı yöne aktif dönüşü teşvik eden oyun ve pozisyonlama, gözetimli yüzüstü zaman, çevre düzenlemesi (beşik, oyuncak, araba koltuğu yönü) ve aile eğitimi. Program, hekiminizin tanısı ve tedavi planı doğrultusunda hazırlanır.
Yeniden ölçüm.
Açıklık ve simetri belirli aralıklarla yeniden ölçülür; kılavuzun taburculuk ölçütlerine ulaşıldığında izlem aralığı açılır. İlerleme durmuşsa ya da yeni bulgu varsa hekim bilgilendirilir.
Ailenin evde yapabileceği pozisyonlama ve taşıma önerileri bebeklerde tortikolis yazısında toplandı.
Germe ve aktif hareket. Kısa kasın nazikçe ve kısa süreli gerilmesi, kılavuzda ilk seçenek müdahaledir. Pasif germe ağrı ya da huzursuzluk yaratmadan yapılır; aileye öğretilir ve günün rutinine (bez değiştirme, emzirme sonrası) yerleştirilir. Aktif dönüş ise bebeğin ilgisini çeken ses ve oyuncakla kısıtlı yöne çevrilmesiyle çalışılır.
Pozisyonlama ve yüzüstü zaman. Bebek uyurken güvenlik için sırtüstü yatırılır; bu kural değişmez (Moon ve ark., 2022). Uyanık ve gözetim altındayken yüzüstü zaman, motor gelişimle olumlu ilişkilidir ve kafa arkasındaki düzleşmeyi önlemeye yardım eder (Hewitt ve ark., 2020). Beşiğin, oyuncakların ve ailenin yaklaştığı yönün değiştirilmesi, bebeği kısıtlı yöne bakmaya teşvik eder.
Erken başlama. Başvuru yaşı, tedavi süresini etkileyen etkenlerden biridir (Cheng ve ark., 2001). Türkiye'den bir çalışmada erken dönemde başlanan ve aileye öğretilen yoğun germe programıyla izlenen 45 bebeğin hiçbirinde cerrahi gerekmemiştir; çalışmanın kontrol grubu yoktur (Celayir, 2000).
Ek yöntemler. Egzersize kinezyo bant eklemenin boyun hareket açıklığı ve kas işlevinde ek etki sağlamadığı küçük bir randomize çalışmada gösterilmiştir (Giray ve ark., 2017). Kılavuz da ek yöntemleri ilk seçenek değil, destekleyici olarak sınıflar. Hekim, kılavuzun belirlediği durumlarda botulinum toksin ya da cerrahi gibi seçenekleri gündeme getirebilir; bu kararlar hekime aittir.
Program pediatrik rehabilitasyon hizmeti kapsamında yürütülür. Ailenin evde yapabilecekleri bebeklerde tortikolis ve aile desteği yazısında, ev programının genel ilkeleri seanslar arasında ev programı nasıl sürdürülür yazısında anlatılıyor.
Kanıt ne diyor?
KMT, pediatrik fizyoterapide klinik uygulama kılavuzu bulunan az sayıda durumdan biridir ve kılavuz on yılda üç kez güncellenmiştir. Kılavuzun kendi değerlendirmesine göre 2013 sürümünün uygulanması klinik sonuçları iyileştirmiştir (Sargent ve ark., 2024). Kanıtın gövdesi büyük kohort çalışmalarına ve uzlaşıya dayanır; randomize çalışmalar azdır ve küçüktür.
Kılavuz eylem bildirimlerinin derecesi bu sayfada aktarılmadı; derece bilgisi için kılavuzun kendisine bakılmalıdır.
Kılavuz eylem bildirimlerinin derecesi aktarılmadı; kohort ve RKÇ'lerde derece alanı boş.
KMT'de tarama, hekime yönlendirme, değerlendirme, ilk seçenek müdahaleler, yeniden değerlendirme ve taburculuk ölçütleri kılavuzda tanımlıdır.
2013 kılavuzunun uygulanması klinik sonuçları iyileştirdi; 2018 güncellemesi sınıflama ve prognoz bilgisini yeniledi.
Standart manuel germe programında tedavi süresi klinik tip, pasif dönüş kısıtlılığı, sağ taraf tutulumu, zor doğum ve başvuru yaşıyla ilişkiliydi.
Sağlıklı yenidoğanların %16'sında tortikolis saptandı; rahimde sıkışık pozisyonla ilişkiliydi.
Yüzüstü zaman kaba motor gelişimle olumlu ilişkilidir ve brakisefaliyi önlemeye yardım eder.
Bebekler uyku için sırtüstü yatırılır; yüzüstü zaman uyanık ve gözetim altındayken verilir.
Egzersize kinezyo bant eklemenin boyun hareket açıklığı ve kas işlevine ek etkisi yoktu.
Erken başlanan yoğun aile germe programıyla izlenen 45 bebekte cerrahi gerekmedi (kontrol grubu yok).
Dereceler kaynağın kendi ölçeğiyle aktarılır; sayfa sonundaki kaynak listesinden izlenebilir.
Doğru bilinen yanlışlar
SanılanBebek büyüyünce boyun kendiliğinden düzelir, beklemek yeter.
Kanıtın söylediğiBaşvuru yaşı tedavi süresini etkileyen etkenlerden biridir; kılavuz erken tanımlama ve yönlendirmeyi ayrı bir eylem bildirimi olarak tanımlar (Cheng ve ark., 2001; Sargent ve ark., 2024).
SanılanTortikolis yalnızca görünüşle ilgili bir sorundur.
Kanıtın söylediğiKısıtlılık kafa şeklini, yüz simetrisini ve motor gelişimi etkileyebilir; KMT'li bebeklerde motor puanların daha düşük olduğu bildirilmiştir (Zorlular ve ark., 2025; Stellwagen ve ark., 2008).
SanılanBant ya da cihaz egzersizin yerini tutar.
Kanıtın söylediğiEgzersize kinezyo bant eklemenin ek etkisi gösterilememiştir; ilk seçenek germe, aktif hareket, pozisyonlama ve aile eğitimidir (Giray ve ark., 2017; Sargent ve ark., 2024).
SanılanKafa şekli bozulmasın diye bebeği yan ya da yüzüstü uyutmak gerekir.
Kanıtın söylediğiUyku her zaman sırtüstüdür; kafa şekli için çözüm uyanıkken gözetimli yüzüstü zaman ve pozisyon çeşitliliğidir (Moon ve ark., 2022; Hewitt ve ark., 2020).
SanılanFizyoterapist tortikolis tanısını koyar.
Kanıtın söylediğiTanıyı ve KMT dışı nedenlerin dışlanmasını hekim yapar; fizyoterapi hekim tanısı ve planı doğrultusunda yürütülür ve belirli bulgularda bebeği hekime geri yönlendirir (Sargent ve ark., 2024).
Ne zaman hekime başvurmalı?
Başı eğik duran her bebek önce hekim tarafından değerlendirilir. Fizyoterapi sürecinde ortaya çıkan bazı bulgular da hekime geri yönlendirmeyi gerektirir.
Günlük yaşamda dikkat edilebilecekler
Ailenin gün içinde yaptığı küçük düzenlemeler programın en etkili parçasıdır. Bunlar hekim ve fizyoterapistin verdiği planı tamamlar, yerini almaz.
- Bebeği uyurken her zaman sırtüstü yatırmak; uyanık ve gözetim altındayken kısa, sık yüzüstü zaman vermek
- Beşiği, oyuncakları ve ışık kaynağını bebeğin bakmakta zorlandığı yöne yerleştirmek
- Emzirme ya da biberon sırasında her iki yanı dönüşümlü kullanmak
- Kucağa alırken ve taşırken başın kısıtlı yöne dönmesini teşvik eden tutuşları kullanmak
- Araba koltuğu ve ana kucağında geçen süreyi sınırlamak; uyanık zamanı yerde oyunla geçirmek
- Fizyoterapistin öğrettiği germeyi günlük rutine (bez değiştirme sonrası gibi) bağlamak
Sık Sorulan Sorular
Tortikolis fizyoterapiye ne zaman başlanır?
Hekim tanıyı koyup fizyoterapiye yönlendirdiğinde başlanır. Başvuru yaşının tedavi süresini etkileyen etkenlerden biri olduğu bildirildiği için (Cheng ve ark., 2001), ailenin fark ettiği eğikliği ertelemeden hekime göstermesi yerinde olur.
Germe bebeğe zarar verir mi?
Kılavuzun tanımladığı germe naziktir, kısa süreli uygulanır ve ağrı yaratmaz. Aileye uygulamalı öğretilir. Germe sırasında belirgin huzursuzluk, sertleşme ya da ağrı varsa uygulama durdurulur ve hekim bilgilendirilir.
Bebeğimin kafasının arkası düzleşti, bu geri döner mi?
Pozisyonel düzleşme, baş hareketinin artması ve pozisyon çeşitliliğiyle çoğu bebekte zamanla azalır. İzlem ve gerekirse ek önlem kararı hekime aittir; fizyoterapi boyun hareketini ve yüzüstü zamanı artırarak bu sürece destek olur.
Tortikolis ameliyat gerektirir mi?
Erken dönemde başlanan konservatif programla izlenen bebeklerin çoğunda cerrahi gündeme gelmez (Celayir, 2000; Cheng ve ark., 2001). Cerrahi ya da başka tıbbi seçenekler, kılavuzun belirlediği durumlarda hekim tarafından değerlendirilir.
Fizyoterapi için hekim yönlendirmesi gerekir mi?
Evet. Fizyoterapi, hekimin tanısı ve tedavi planı doğrultusunda yürütülür. Seanslara ebeveyn ya da yasal temsilci eşlik eder ve yazılı rıza alınır. Başvuruda neler gerektiği ilk ziyaret rehberi sayfasında, iletişim bilgisi iletişim sayfasında yer alır.
Kaynaklar
- Sargent B, Coulter C, Cannoy J, Kaplan SL (2024). Physical Therapy Management of Congenital Muscular Torticollis: A 2024 Evidence-Based Clinical Practice Guideline From the American Physical Therapy Association Academy of Pediatric Physical Therapy. Pediatr Phys Ther (yeni sekmede açılır)
- Kaplan SL, Coulter C, Sargent B (2018). Physical Therapy Management of Congenital Muscular Torticollis: A 2018 Evidence-Based Clinical Practice Guideline From the APTA Academy of Pediatric Physical Therapy. Pediatr Phys Ther (yeni sekmede açılır)
- Kaplan SL, Coulter C, Fetters L (2013). Physical Therapy Management of Congenital Muscular Torticollis: An Evidence-Based Clinical Practice Guideline. Pediatr Phys Ther (yeni sekmede açılır)
- Cheng JC ve ark. (2001). Clinical determinants of the outcome of manual stretching in the treatment of congenital muscular torticollis in infants: a prospective study of eight hundred and twenty-one cases. J Bone Joint Surg Am (yeni sekmede açılır)
- Stellwagen L ve ark. (2008). Torticollis, facial asymmetry and plagiocephaly in normal newborns. Arch Dis Child (yeni sekmede açılır)
- Hewitt L ve ark. (2020). Tummy Time and Infant Health Outcomes: A Systematic Review. Pediatrics (yeni sekmede açılır)
- Moon RY ve ark. (2022). Sleep-Related Infant Deaths: Updated 2022 Recommendations for Reducing Infant Deaths in the Sleep Environment. Pediatrics (yeni sekmede açılır)
- Giray E ve ark. (2017). A randomized, single-blinded pilot study evaluating the effects of kinesiology taping and the tape application techniques in addition to therapeutic exercises in the treatment of congenital muscular torticollis. Clin Rehabil (yeni sekmede açılır)
- Celayir AC (2000). Congenital muscular torticollis: early and intensive treatment is critical. A prospective study. Pediatr Int (yeni sekmede açılır)
- Zorlular R ve ark. (2025). Motor development and sensory processing skills in infants with congenital muscular torticollis: a cross-sectional study. Eur J Pediatr (yeni sekmede açılır)
Son güncelleme: · İlk yayın: 3 Ekim 2026