Kısa tanımVücut bölümlerinin konumunu, hareketini ve uyguladığı kuvveti gözle görmeden algılama yeteneği.
Propriosepsiyon, vücut bölümlerinin konumunu, hareketini ve uyguladığı kuvveti gözle görmeden algılayabilme yeteneğidir. Halk arasında “derin duyu” da denir. Karanlıkta merdiven inerken ya da gözleriniz kapalıyken burnunuza dokunabilmeniz bu duyuya dayanır.
Nasıl çalışır?
Kaslarda, tendonlarda ve eklem çevresi dokularda bulunan duyu alıcıları beyne sürekli konum bilgisi gönderir; beyin bu bilgiyi görme ve iç kulak denge sisteminin verileriyle birleştirerek hareketi düzenler. Bu süreç kesintisiz işler.
Fizyoterapide neden önemlidir?
Bir eklem yaralandığında ya da hareketsiz kaldığında bu duyu azalabilir. Örneğin ayak bileği burkulmalarından sonra denge ve eklem kontrolü zayıflayabilir ve bu durum yeniden burkulma riskiyle ilişkilendirilir. Rehabilitasyon programlarında bu yüzden yalnızca kuvvet değil, denge eğitimi ve eklem kontrolü de çalışılır: tek ayak üzerinde durma, dengesiz zeminde çalışma ya da gözler kapalıyken hareket etme gibi egzersizler bu amaçla kullanılabilir.
Yaşlı bireylerde denge ve fonksiyonel egzersizler düşme oranlarının azalmasına katkı sağlayabilir. Bu programlar hekimin planı ve kişinin durumuna göre uyarlanır.
İlgili sayfalar: ayak bileği burkulması, sporcu rehabilitasyonu, egzersiz programları.
Bu duyunun zayıflaması her zaman fark edilmez; kişi yalnızca dengesizlik ya da sık tökezleme yaşayabilir. Böyle şikâyetlerde önce hekime başvurun, çünkü nedenin belirlenmesi gerekir.
Kaynaklar
- Martin RL ve ark. (2021). Ankle Stability and Movement Coordination Impairments: Lateral Ankle Ligament Sprains Revision 2021. JOSPT (yeni sekmede açılır)
- Sherrington C ve ark. (2019). Exercise for preventing falls in older people living in the community. Cochrane Database Syst Rev (yeni sekmede açılır)
Son güncelleme: · İlk yayın: 30 Eylül 2026