Bağlarbaşı Mahallesi, Vatan Caddesi No: 31/A, 77200 Merkez / YalovaVatan Cd. No: 31/A · Yalova Merkez Hafta içi 09:00–19:00 · Cumartesi 09:00–15:00
Randevu al

Kategori: Spor Yaralanmaları

Tendinopatide yükleme programı: ağrıyla çalışmak ne demek?

Tendinopatide tendon, kaldırabildiğinden fazla yüke yanıt vermiştir; çözüm yükü kesmek değil, kapasiteyi kademeli artırmaktır. Yazı, ağrı izleme modelini ve yükleme türlerini kanıt derecesiyle anlatır.

Bu sayfada
  1. Tendon ağrısı neden "yükle" iyileşir?
  2. Kanıt ne diyor?
  3. Ağrıyla çalışmak ne demek?
  4. Hangi yükleme türleri var?
  5. Program nasıl ilerler?
  6. Hangi tendonlarda uygulanır?
  7. Yanlış bilinenler
  8. Ne zaman hekime başvurmalı?
  9. Sık Sorulan Sorular

Tendon ağrısında sezgisel olan şey dinlenmektir; oysa kılavuzlar ve derlemeler tam tersini, tendonu kademeli olarak yüklemeyi öne çıkarır. Bunun nedeni tendonun yük altında güçlenen, yüksüz kaldığında ise kapasitesini yitiren bir doku olmasıdır. "Ağrıyla çalışmak" bu yüzden ağrıyı görmezden gelmek değil, onu bir ölçü aracı olarak kullanıp yükü ayarlamak anlamına gelir; program, hekimin tanısı çerçevesinde fizyoterapistle birlikte kurulur.

Tendon ağrısı neden "yükle" iyileşir?

Tendinopati, tendonun kaldırabildiğinden fazla ya da alışık olmadığı bir yüke verdiği yanıttır; sorun yükün kendisi değil, yük ile kapasite arasındaki açıklıktır. Cook ve Purdam'ın tendon patolojisini bir süreklilik olarak tarif eden modeli, tendonun aşırı yükle "tepkisel" bir evreye girdiğini, yük düzenlenmediğinde dokunun yapısının zamanla değiştiğini ve klinik tablonun bu süreklilik üzerindeki konuma göre farklılaştığını anlatır. Model, tedavinin de bu konuma göre seçilmesini önerir.

Dinlenme kısa vadede ağrıyı azaltabilir, ama kapasiteyi artırmaz. Tendon yüksüz kaldıkça kaldırabildiği yük düşer; kişi eski aktivitesine döndüğünde açık daha da büyümüştür ve ağrı geri gelir. Bu döngü, "iki hafta dinlendim, koşmaya başladım, yine ağrıdı" cümlesinin arkasındaki mekanizmadır.

Yükleme programının mantığı bu açığı iki yönden kapatmaktır: tendonun kaldıramadığı ani ve tekrarlı yükleri geçici olarak düzenlemek, aynı zamanda tendon ve kasın kapasitesini kontrollü direnç egzersiziyle artırmak. Terimin kendisi için tendinopati sözlük sayfasına bakabilirsiniz; "tendinit" adı, dokudaki ana sorunun klasik anlamda iltihap olmadığı anlaşıldığından beri daha az kullanılıyor.

Kanıt ne diyor?

Tendinopatide yükleme egzersizi, kas-iskelet fizyoterapisinin en çok çalışılmış alanlarından biridir; hangi yükleme türünün üstün olduğu konusunda ise kanıt daha az nettir.

Kılavuz önerileri ve kanıt derecesi

Derece sütunu çalışmaların kendi kanıt düzeyi ifadelerini korur; kılavuz dereceleri için kılavuzun kendisine bakılmalıdır.

  • Orta bölüm Aşil tendinopatisinde kılavuz önerilerinin çekirdeğini yükleme egzersizi oluşturur.

    Kılavuz önerisi (derece ayrıntısı kılavuzda)JOSPT kılavuzu 2024

  • Ağırlık ya da bant gibi dış dirençle çalışmak ve seansları her gün yerine daha seyrek planlamak, tendinopatide daha büyük etkiyle ilişkiliydi.

    Sistematik derleme ve meta-analizPavlova ve ark. 2023

  • Ağrı izleme modeliyle koşu ve sıçramaya devam eden grup ile altı hafta ara veren grup arasında iyileşme hızı farklı değildi; devam etmenin olumsuz etkisi gösterilmedi.

    Randomize kontrollü çalışma, kanıt düzeyi 1Silbernagel ve ark. 2007

  • Ağır yavaş direnç ve eksantrik eğitim 12 haftada ve 52 haftada benzer klinik sonuç verdi; antrenman uyumu ağır yavaş direnç grubunda daha yüksekti.

    Randomize kontrollü çalışma, kanıt düzeyi 1Beyer ve ark. 2015

  • İzometrik egzersiz kronik tendinopatide izotonik egzersize üstün bulunmadı; ilerleyici yükleme programının parçası olarak seçilmiş kişilerde yararlı olabilir.

    Sınırlı kanıt (düzey 3)Clifford ve ark. 2020

  • Yükleme protokollerinde ağrı ve işlev ikinci haftadan itibaren iyileşti ve bu iyileşme 12. haftada zirveye ulaştı.

    Boylamsal meta-analizMurphy ve ark. 2018

Dereceler kaynağın kendi ölçeğiyle aktarılır; sayfa sonundaki kaynak listesinden izlenebilir.

Bu tablo, "yükleme işe yarar" ile "şu yükleme diğerlerinden üstündür" arasındaki farkı gösterir. İlki tutarlı biçimde desteklenir; ikincisi için kanıt çelişkili ya da sınırlıdır. Malliaras ve arkadaşlarının derlemesi, uzun süre tek doğru sayılan eksantrik egzersizin diğer programlara üstünlüğünü destekleyen kanıtın Aşil için sınırlı, patellar tendon için çelişkili olduğunu bildirmişti.

Ağrıyla çalışmak ne demek?

Ağrıyla çalışmak, egzersiz sırasında ve sonrasında ağrıyı puanlayıp bu puanı yük ayarında kullanmaktır; literatürdeki adı ağrı izleme modelidir. Silbernagel ve arkadaşları Aşil tendinopatisinde bu modeli randomize bir çalışmayla sınadı: koşu ve sıçrama gibi tendonu yükleyen aktivitelere ağrı izleme kurallarıyla devam eden grup ile bu aktivitelere altı hafta ara veren grup aynı rehabilitasyon programını aldı ve 12 ayda iki grup da anlamlı iyileşme gösterdi; devam etmenin olumsuz bir etkisi saptanmadı.

Modelin kuralları çalışmanın kendisinde tanımlanmıştır ve klinikte şu çerçevede kullanılır: ağrı 0 ile 10 arasında puanlanır; egzersiz sırasında orta düzeye kadar ağrıya izin verilir; egzersizden sonraki ağrı ertesi sabaha kadar başlangıç düzeyine dönmelidir; ağrı ve sabah sertliği haftadan haftaya artmamalıdır. Hangi puanın "orta düzey" sayılacağını ve sizin için kabul edilebilir sınırı fizyoterapistiniz değerlendirmede belirler.

İşaretAnlamıYapılacak
Egzersiz sırasında hafif-orta ağrı, sonra yatışıyorYük uygunProgramı sürdürün
Ertesi sabah ağrı ve sertlik başlangıçtan fazlaYük biraz fazlaBir sonraki seansta tekrar ya da direnci azaltın
Ağrı haftadan haftaya artıyorYük sürekli fazlaProgramı fizyoterapistle gözden geçirin
Keskin, ani, lokalize ağrı ya da "kopma" hissiOlağan tendinopati ağrısı değilDurun, hekime başvurun

Ağrının tamamen geçmesini beklemeden yüklemeye başlamak kulağa ters gelir; ancak tendon ağrısında ağrı ile hasar birebir örtüşmez. Murphy ve arkadaşlarının boylamsal meta-analizi, yükleme programlarında ağrı ve işlevin ikinci haftadan itibaren iyileştiğini, oysa tendon yapısının görüntülemede bu kadar erken değişmediğini bildirir; erken iyileşme, dokudaki değişimden çok sinir sistemi ve kas düzeyindeki uyumla açıklanır.

Hangi yükleme türleri var?

Yükleme programında dört ana tür kullanılır; sıra ve karışım, tendonun hangi evrede olduğuna ve kişinin hedefine göre seçilir.

Yükleme türüNasıl yapılır?Ne zaman öne çıkar?Kanıtın söylediği
İzometrikEklem hareket etmeden kas kasılır ve belirli süre tutulurAğrılı, tepkisel dönemde; sezon içindePatellar tendinopatide tek seansta ağrıyı azalttığı gösterildi (Rio 2015); izotonik egzersize üstünlüğü yok (Clifford 2020)
Ağır yavaş dirençDirençle, yavaş tempoda hem kaldırma hem indirmeKapasite kazanma evresiEksantrikle benzer sonuç, daha yüksek uyum (Beyer 2015)
EksantrikKas uzarken yük altında kontrollü indirmeKapasite kazanma evresiKlasik Aşil programı (Alfredson 1998); diğerlerine üstünlüğü sınırlı ya da çelişkili (Malliaras 2013)
Enerji depolama ve bırakmaSıçrama, hızlı adımlama, spora özgü yükSpora dönüş öncesiTendonun esnek yük kapasitesini hedefler; önceki evreler tamamlanmadan eklenmez

Rio ve arkadaşlarının altı voleybolcuyla yaptığı çapraz geçişli çalışmada, tek bir izometrik egzersiz seansı patellar tendon ağrısını hemen azalttı ve bu etki en az 45 dakika sürdü; izotonik egzersizde azalma daha küçüktü. Çalışmanın katılımcı sayısı küçük ve sonucu kısa süreli ağrı giderimle ilgilidir; izometriğin uzun vadede diğer türlerden üstün olduğunu göstermez.

Pavlova ve arkadaşlarının 2023 derlemesi doz hakkında işe yarar bir ipucu verir: ağırlık, bant ya da makineyle eklenen dış direnç ve günlük yerine seyrekleştirilmiş seans düzeni, daha büyük etkiyle birlikte görüldü. Bu, tendonun yükten sonra toparlanmaya zaman ihtiyacı olduğu düşüncesiyle uyumludur. Eksantrik egzersizin terim olarak ne anlama geldiği eksantrik egzersiz sözlük sayfasında.

Çömelme hareketiYan görünümde dizin ve kalçanın birlikte büküldüğü, gövdenin hafifçe öne eğildiği çömelme şeması.
Çömelmede diz ve kalça birlikte bükülür; gövde hafifçe öne eğilir, topuklar yerde kalır.

Çömelme, diz ve kalça çevresindeki tendonların yüklenmesinde temel harekettir; patellar tendinopatide eğimli zeminde tek bacak çömelme hem değerlendirme hem yükleme aracı olarak kullanılır. Hareket çalışmasındaki şema, dizin ve kalçanın birlikte büküldüğünü ve topukların yerde kaldığını gösterir; derinlik ve tempo programda kişiye göre belirlenir.

Program nasıl ilerler?

Program takvime göre değil, tendonun yüke verdiği yanıta göre ilerler; her evrenin geçiş ölçütü vardır. Uygulamada sık kullanılan sıra şöyledir:

  1. Yükü düzenleyin ve ağrıyı yönetin

    Ağrıyı kışkırtan ani ve tekrarlı yükler geçici olarak azaltılır, tamamen kesilmez; izometrik çalışma bu evrede ağrı yönetimi için kullanılabilir.

  2. Kapasite kazanın

    Ağır yavaş direnç ya da eksantrik egzersizle kas ve tendon kapasitesi artırılır; tekrar ve direnç kademeli yükselir, sıklık günlük olmak zorunda değildir.

  3. Hızı ve elastik yükü ekleyin

    Tendonun enerji depolayıp bırakmasını gerektiren hareketler (hızlı adımlama, hafif sıçrama) kapasite evresi tamamlandığında eklenir.

  4. Spora ya da işe özgü yük

    Koşu, zıplama, fırlatma ya da ağır kaldırma gibi gerçek görev yükleri kademeli artırılır; hacim ve yoğunluk aynı hafta içinde birlikte artırılmaz.

  5. Koruyucu program

    Belirtiler yatıştıktan sonra kuvvet çalışması seyrekleştirilerek sürdürülür; tendonun kapasitesi kullanılmadığında geriler.

Süre konusunda gerçekçi olmak gerekir. Aşil tendinopatisinde yükleme protokollerini birleştiren meta-analiz, ağrı ve işlevdeki iyileşmenin 12 haftada zirve yaptığını bildirir; bazı kişilerde süreç daha uzun sürer ve kılavuzlar bu konuda tek bir takvim vermez. Koşucular için yük artış ilkeleri koşuya başlarken yüklenme yönetimi yazısında, baş üstü sporcular için yüzücü omzu yazısında ayrıca ele alınıyor.

Hangi tendonlarda uygulanır?

Yükleme ilkeleri Aşil, patellar, dirsek, omuz ve kalça çevresi tendonlarında ortaktır; farklılık yükün biçiminde ve programın evrelerinde ortaya çıkar. Cooper ve arkadaşlarının 2023 kanıt sentezi, tendinopatide egzersiz tedavisinin etkinliğini ve hastalar tarafından kabul edilebilirliğini birden fazla tendon bölgesi için inceler ve hangi protokolün öne geçtiğini söylemeye yetecek veri olmadığını belirtir.

  • Aşil tendonu: Baldır kaslarıyla topuk arasındaki tendon; en çok çalışılmış bölge. Ayrıntılar Aşil tendinopatisi sayfasında.
  • Dirsek dış yanı: Bilek ve parmak kaslarının tendonları; JOSPT 2022 kılavuzu değerlendirme ve konservatif tedavi önerileri verir (Lucado ve ark., 2022). İş yerinde dirsek ağrısı için tenisçi dirseği sayfasına bakılabilir.
  • Omuz rotator manşeti: 2025 JOSPT kılavuzu tanı, cerrahi dışı bakım ve spora dönüşü kapsar (Desmeules ve ark., 2025); yırtık ile tendinopati ayrımını hekim yapar, bkz. rotator manşet yırtığı.
  • Patellar tendon: Sıçrama sporcularında sık; eğimli çömelme ve ağır yavaş direnç programın omurgasıdır.
  • Kalça dış yanı (gluteal tendonlar): Yan yatışta ağrı tipiktir; yükleme ilkeleri aynıdır, pozisyon düzenlemesi öne çıkar.

Hangi tendonun söz konusu olduğunu ve yırtık, kalsifikasyon ya da başka bir neden olup olmadığını hekim değerlendirir; görüntüleme kararı hekime aittir. Programın spor bağlamı için sporcu rehabilitasyonu, genel egzersiz çerçevesi için egzersiz tedavisi sayfaları var.

Yanlış bilinenler

  • SanılanTendon ağrısında yapılacak şey tamamen dinlenmektir.

    Kanıtın söylediğiAğrı izleme modeliyle tendonu yükleyen aktivitelere devam eden grup, altı hafta ara veren grupla aynı hızda iyileşti ve devam etmenin zararı gösterilmedi (Silbernagel ve ark., 2007); kılavuzlar yükleme egzersizini tedavinin merkezine koyar (JOSPT 2024).

  • SanılanEgzersizde ağrı hissediyorsam zarar veriyorum.

    Kanıtın söylediğiAğrı izleme modelinde orta düzeye kadar ağrıya izin verilir; ölçüt, ağrının ertesi sabaha kadar yatışması ve haftadan haftaya artmamasıdır (Silbernagel ve ark., 2007).

  • SanılanEksantrik egzersiz tek doğru yöntemdir.

    Kanıtın söylediğiAğır yavaş direnç ile eksantrik eğitim Aşil tendinopatisinde 12 ve 52 haftada benzer sonuç verdi (Beyer ve ark., 2015); eksantriğin üstünlüğüne dair kanıt sınırlı ya da çelişkilidir (Malliaras ve ark., 2013).

  • Sanılanİzometrik egzersiz tendonu iyileştirir.

    Kanıtın söylediğiİzometrik çalışma kısa süreli ağrı azalması sağlayabilir (Rio ve ark., 2015); kronik tendinopatide izotonik egzersize üstün bulunmamıştır ve programın bir parçası olarak düşünülür (Clifford ve ark., 2020).

  • SanılanHer gün çalışmak daha hızlı sonuç verir.

    Kanıtın söylediğiDerlemede günlükten daha seyrek sıklık daha büyük etkiyle ilişkiliydi (Pavlova ve ark., 2023); tendon yükten sonra toparlanma süresi ister.

Ne zaman hekime başvurmalı?

Tendon ağrısının tanısını hekim koyar; yırtık, kalsifikasyon, iltihaplı romatizmal hastalık ya da ilaç yan etkisi gibi başka nedenler yükleme programından önce dışlanır.

Sık Sorulan Sorular

Tendinopatide ne kadar ağrıya izin verilir?

Ağrı izleme modelinde egzersiz sırasında orta düzeye kadar ağrı kabul edilir; asıl ölçüt egzersizden sonra ağrının ertesi sabaha kadar yatışması ve haftadan haftaya artmamasıdır. Sizin için uygun sınırı fizyoterapistiniz değerlendirmede belirler.

Yükleme programı ne kadar sürer?

Aşil tendinopatisinde protokolleri birleştiren meta-analiz, iyileşmenin 12 haftada zirve yaptığını bildirir; süre tendona, evreye ve hedefe göre değişir. Kılavuzlar sabit bir takvim vermez.

İzometrik mi, eksantrik mi, ağır yavaş direnç mi?

Kanıt bunlardan birini açıkça üstün göstermiyor. İzometrik ağrılı dönemde, ağır yavaş direnç ve eksantrik kapasite kazanma evresinde öne çıkar; seçim, tendonun evresine, kişinin yapabildiğine ve sürdürebildiğine göre yapılır.

Spora ara vermem gerekir mi?

Her zaman değil. Ağrı izleme kurallarıyla ve yük düzenlenerek sporun sürdürülmesi randomize bir çalışmada iyileşmeyi geciktirmedi. Karar, ağrının davranışına ve tendonun evresine göre fizyoterapist ve hekimle birlikte verilir.

Enjeksiyon ya da şok dalga yükleme programının yerine geçer mi?

Bu yöntemlerin kararı hekime aittir ve kılavuzlarda yükleme egzersizinin yerine değil, gerektiğinde yanına konur. Hangi ek yöntemin sizin için uygun olduğunu hekiminizle konuşun; egzersiz programın çekirdeği olarak kalır.

Kaynaklar

  1. Cook JL, Purdam CR (2009). Is tendon pathology a continuum? A pathology model to explain the clinical presentation of load-induced tendinopathy. Br J Sports Med (yeni sekmede açılır)
  2. Silbernagel KG ve ark. (2007). Continued sports activity, using a pain-monitoring model, during rehabilitation in patients with Achilles tendinopathy: a randomized controlled study. Am J Sports Med (yeni sekmede açılır)
  3. Alfredson H ve ark. (1998). Heavy-load eccentric calf muscle training for the treatment of chronic Achilles tendinosis. Am J Sports Med (yeni sekmede açılır)
  4. Beyer R ve ark. (2015). Heavy Slow Resistance Versus Eccentric Training as Treatment for Achilles Tendinopathy: A Randomized Controlled Trial. Am J Sports Med (yeni sekmede açılır)
  5. Rio E ve ark. (2015). Isometric exercise induces analgesia and reduces inhibition in patellar tendinopathy. Br J Sports Med (yeni sekmede açılır)
  6. Clifford C ve ark. (2020). Effectiveness of isometric exercise in the management of tendinopathy: a systematic review and meta-analysis of randomised trials. BMJ Open Sport Exerc Med (yeni sekmede açılır)
  7. Malliaras P ve ark. (2013). Achilles and patellar tendinopathy loading programmes: a systematic review comparing clinical outcomes and identifying potential mechanisms for effectiveness. Sports Med (yeni sekmede açılır)
  8. Murphy M ve ark. (2018). Rate of Improvement of Pain and Function in Mid-Portion Achilles Tendinopathy with Loading Protocols: A Systematic Review and Longitudinal Meta-Analysis. Sports Med (yeni sekmede açılır)
  9. Pavlova AV ve ark. (2023). Effect of resistance exercise dose components for tendinopathy management: a systematic review with meta-analysis. Br J Sports Med (yeni sekmede açılır)
  10. Cooper K ve ark. (2023). Exercise therapy for tendinopathy: a mixed-methods evidence synthesis exploring feasibility, acceptability and effectiveness. Health Technol Assess (yeni sekmede açılır)
  11. Chimenti RL ve ark. (2024). Achilles Pain, Stiffness, and Muscle Power Deficits: Midportion Achilles Tendinopathy Revision - 2024. JOSPT (yeni sekmede açılır)
  12. Lucado AM ve ark. (2022). Lateral Elbow Pain and Muscle Function Impairments. JOSPT (yeni sekmede açılır)
  13. Desmeules F ve ark. (2025). Rotator Cuff Tendinopathy Diagnosis, Nonsurgical Medical Care, and Rehabilitation: A Clinical Practice Guideline. JOSPT (yeni sekmede açılır)

Son güncelleme: · İlk yayın: 3 Ekim 2026

Hazırlayan

Yalova Fizyo Editörlüğü

Yalova Fizyo'nun bilgilendirme içerikleri; güncel klinik kılavuzlar, sistematik derlemeler ve üniversitelerin fizyoterapi ve rehabilitasyon yayınları esas alınarak hazırlanır; kaynakları her sayfanın sonunda listelenir ve içerikler en az…

Yayın ilkelerimiz
  • Spor YaralanmalarıGüncelleme: 9 dk okuma

    Yüzücü omzu: yüzenlerde omuz ağrısı

    Yüzenlerde omuz ağrısı çoğunlukla tekrar eden baş üstü hareketin yükü, teknik ve omuz çevresi kas dengesiyle birlikte düşünülür. Yazı, kanıtın nerede sınırlı olduğunu da söyler.

  • Spor YaralanmalarıGüncelleme: 6 dk okuma

    Koşuya başlarken: yüklenme yönetimi

    Koşuya yeni başlayanlarda sakatlıklar çoğunlukla yükün vücudun uyum hızından hızlı artmasıyla ortaya çıkar. Yazı yük ilkelerini, izleme listesini ve sık görülen yakınmaları anlatır.

  • Spor YaralanmalarıGüncelleme: 6 dk okuma

    Ön çapraz bağ ameliyatı sonrası spora dönüş kriterleri

    Ön çapraz bağ ameliyatı sonrası spora dönüş, kuvvet, hareket kalitesi, işlevsel testler ve psikolojik hazırlık gibi kriterlerle ilerler; karar hekim ve ekiple birlikte verilir.

İlgili hizmetler

İlgili durumlar

Yazıdan aklınızda kalan bir soru olduysa sorabilirsiniz.

Program, hekiminizin tanısı ve tedavi planı doğrultusunda hazırlanır; genel sorular için telefon ya da WhatsApp yeterlidir.

Hafta içi 09:00–19:00 · Cumartesi 09:00–15:00 · Pazar kapalı