Bağlarbaşı Mahallesi, Vatan Caddesi No: 31/A, 77200 Merkez / YalovaVatan Cd. No: 31/A · Yalova Merkez Hafta içi 09:00–19:00 · Cumartesi 09:00–15:00
Randevu al

Kategori: Çalışma Hayatı ve Postür

Ergonomik masa ve sandalye ayarı: adım adım

Masa başı düzeni, sandalyeden başlayıp masaya, ekrana ve klavyeye doğru sırayla ayarlanır. Ergonomik düzenleme destekleyici olabilir; ağrıyı tek başına önlediği kanıtlanmış değildir.

Bu sayfada
  1. Ergonomik oturma pozisyonu nedir?
  2. Kanıt ne diyor?
  3. Masa ve sandalyeyi hangi sırayla ayarlamalıyım?
  4. Dizüstü bilgisayar ve evden çalışma için ne değişir?
  5. Ayakta çalışma masası işe yarar mı?
  6. Hızlı kontrol listesi
  7. Fizyoterapi ve ergonomi ilişkisi nedir?
  8. Ayarlar sonrası rahatsızlık sürüyorsa ne yapılır?
  9. İş yerinde ve evde ergonomi için pratik öneriler
  10. Farklı bedenler için farklı ayarlar
  11. Yanlış bilinenler
  12. Ne zaman hekime başvurmalı?
  13. Sık Sorulan Sorular

Ergonomik bir masa düzeni, sandalyeden başlayıp masaya, ekrana ve klavyeye doğru ilerleyen bir sırayla kurulur: önce ayaklar ve kalça desteklenir, sonra kollar, en son göz hizası ayarlanır. Sıra işe yarar, çünkü her parça bir diğerini etkiler. Baştan söyleyelim: ergonomik düzenleme konforu destekleyebilir, ama ağrıyı tek başına önlediği kanıtlanmış değildir.

Aşağıda kendi masanızda sırayla yapabileceğiniz ayarlar, sonunda da bir kontrol listesi ve gerçekçi beklentiler var.

Ergonomik oturma pozisyonu nedir?

Ergonomik oturma pozisyonu, vücudun ağırlığının ayaklara ve sandalyeye dengeli dağıldığı, eklemlerin uç noktalarına zorlanmadığı ve sık pozisyon değiştirmeye izin veren bir düzendir. “Dik oturmak” tek başına bir hedef değildir; ideal duruş sabit bir şekil değil, hareket edebilen bir pozisyondur.

Türkiye'de ekranlı araçla çalışan kişiler için işverenin yükümlülüklerini düzenleyen bir yönetmelik bulunur (2013) ve Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı bu konuda çalışan ve işverene yönelik bir rehber yayımlamıştır. İkisi de masa başı düzeninin iş sağlığı ve güvenliği boyutunu ele alır; ayrıntılı koşullar rehberin kendisinde yazılı.

Ofis ergonomisi müdahalelerinin üst ekstremite ve boyun sorunlarını önlemedeki etkisine bakan Cochrane derlemesi, kanıtın çoğunlukla düşük kalitede ve tutarsız olduğunu bildiriyor. Bu yüzden sıradaki ayarları “konfor ve seçenek” olarak okuyun, bir vaat olarak değil.

Kanıt ne diyor?

Masa, sandalye ve mola düzenlemelerinin kas-iskelet şikâyetlerine etkisi birden fazla derlemede incelenmiştir; sonuçlar ölçülü okunmayı gerektirir.

Kılavuz önerileri ve kanıt derecesi

Derece sütunu derlemelerin kendi kanıt kalitesi ifadelerini aktarır.

  • Sandalye müdahaleleri uzun süre oturan çalışanlarda kas-iskelet belirtilerini azaltma yönünde tutarlı bir eğilim gösterdi; kanıtın miktarı ve kalitesi orta düzeydeydi ve güçlü öneri için yetersizdi.

    Orta düzey kanıt, beş çalışmavan Niekerk ve ark. 2012

  • Bilgisayar kullanıcılarında çalışma istasyonu ayarının ve mola ile egzersiz programlarının etkisizliğine orta düzey kanıt; alternatif işaretleme cihazlarının olumlu etkisine orta düzey kanıt bulundu.

    Orta düzey kanıtBrewer ve ark. 2006

  • Oturma pozisyonunu değiştiren, ayağa kaldıran molalar ağrıyı ve rahatsızlığı azaltma yönünde etkili; iş çıktısında kayıp saptanmadı.

    Orta kalite kanıt (GRADE)Waongenngarm 2018 (sistematik derleme)

  • Boyun ağrısı olmayan çalışanlarda ergonomi düzenlemeleri yeni atak riskini değiştirmedi; egzersiz programları riski düşürdü.

    Düşük kalite kanıt (ergonomi) / orta kalite kanıt (egzersiz)de Campos ve ark. 2018

  • Kol ve boyun sorunlarını önlemeye yönelik ofis ergonomisi müdahalelerini derleyen Cochrane, kanıtı zayıf ve birbirine ters bulmuştur.

    Düşük kalite kanıt (GRADE)Hoe ve ark. 2018, Cochrane

  • Otur-kalk masa kullanımı, iş günündeki oturma süresini kısa vadede kısaltabilir.

    Düşük kalite kanıtCochrane 2018 (Shrestha ve ark.)

Dereceler kaynağın kendi ölçeğiyle aktarılır; sayfa sonundaki kaynak listesinden izlenebilir.

Derlemeler arasındaki fark dikkat çekicidir: Brewer ve arkadaşları 2006'da mola ve egzersizin etkisizliğine işaret ederken, 2018 tarihli iki derleme aktif molaları ve egzersizi destekler. Fark, çalışmaların türünden ve molanın "oturmaya devam" ya da "kalkıp hareket et" olarak tanımlanmasından kaynaklanır. Bugünkü kanıt, pozisyon değişikliği içeren aktif mola ve kas çalışmasını öne çıkarır.

Masa ve sandalyeyi hangi sırayla ayarlamalıyım?

Ayarları sırayla yapınca her adım bir öncekine göre belirlenir. Adımlar genel bir çerçevedir; vücut ölçüleriniz ve ekipmanınız farklıysa uyarlayın.

  1. Sandalye yüksekliği

    Ayaklarınız yere rahatça basacak, dizleriniz kalçanızla yaklaşık aynı hizada ya da biraz altında olacak şekilde yüksekliği ayarlayın. Ayaklar yere ulaşmıyorsa küçük bir ayak desteği kullanın.

  2. Oturma derinliği ve sırt desteği

    Kalçanızı sırt yaslamasına yaklaştırın. Dizlerinizin arkası ile koltuk ucu arasında bir iki parmak boşluk kalsın. Bel bölgesinin doğal eğriliğine destek verecek şekilde yaslanın.

  3. Kol dayanağı ve masa yüksekliği

    Omuzlarınız gevşek, dirsekleriniz vücuda yakın ve yaklaşık dik açıya yakın bir açıda olacak şekilde klavyeye ulaşabilmelisiniz. Masa çok yüksekse sandalyeyi yükseltip ayak desteği kullanın; çok alçaksa masayı yükseltmeyi deneyin.

  4. Klavye ve fare

    Klavyeyi ve fareyi birbirine yakın, bilekler nötre yakın (ne yukarı ne aşağı kıvrık) olacak şekilde konumlandırın. Fareyi vücudunuzdan uzağa koymayın; sürekli uzanmak omuzu yorar.

  5. Monitör mesafesi ve yüksekliği

    Ekranı kol boyu kadar mesafeye, ekranın üst kenarı göz hizasına yakın olacak şekilde yerleştirin. Gözlük kullanıyorsanız, başınızı öne ya da geriye eğmeden okuyabileceğiniz bir yükseklik bulun.

  6. Belgeler ve telefon

    Sık baktığınız kağıtları ekranın yanına, bir doküman tutucuya yerleştirin. Sık telefonla konuşuyorsanız kulaklık kullanmak, omuzla telefon sıkıştırmaktan iyidir.

Adımların sonunda bir süre oturup rahat hissetmiyorsanız, en çok zorlandığınız noktadan geriye doğru tekrar ayar yapın. Bir ayarın sabit bir değeri yoktur; ölçüt “rahat ve hareket edebilir” olmaktır.

Dizüstü bilgisayar ve evden çalışma için ne değişir?

Dizüstü bilgisayarda klavye ile ekran birbirine bağlı olduğu için ikisini aynı anda ergonomik konuma getirmek zordur: ekranı göz hizasına çıkarırsanız klavye yükselir, klavyeyi uygun yere indirirseniz ekran alçalır. Uzun süreli kullanımda ayrı bir klavye, fare ve ekranı yükselten bir altlık kullanmak iki sorunu ayırmanın yoludur.

Evde ayrı bir masa ve sandalye yoksa mutfak masasında çalışırken sandalye yüksekliğini bir minderle ayarlamak, ayak desteği olarak sağlam bir kutu ya da kitap yığını kullanmak geçici çözümler olabilir. Mümkünse kanepede ya da yatakta uzun süre çalışmamak, pozisyon çeşitliliği açısından faydalıdır.

Ayakta çalışma masası işe yarar mı?

Otur-kalk masalar, iş yerinde oturma süresini kısa vadede azaltabiliyor; ancak kanıtın kalitesi düşük (Cochrane derlemesi, Shrestha ve arkadaşları, 2018). Ayakta durmanın da kendi yorgunluğu olduğundan, asıl hedef hiçbir pozisyonda uzun süre kalmamaktır. Oturmayı bölmek için kısa yürüyüşler ve mola rutinleri gerekir; masa başında boyun ağrısı yazısında böyle bir rutin anlatılıyor.

Hızlı kontrol listesi

Masanızın başında bir kere göz gezdirebileceğiniz sade bir liste:

KontrolEvetHayır
Ayaklarım yere (veya desteğe) tam basıyor
Bel eğriliğim destekleniyor, koltukta geriye yaslanabiliyorum
Dirseklerim vücuda yakın, omuzlarım gevşek
Bileklerim klavyede kıvrık değil
Ekranın üst kenarı göz hizama yakın, kol boyu uzaklıkta
Sık kullandığım eşyalar kolayca ulaşabileceğim yerde
Saatte bir ya da daha sık pozisyon değiştiriyorum

“Hayır” işaretlediğiniz maddeler, ayara başlayabileceğiniz yerlerdir. Bileklerde uyuşma veya karıncalanma varsa hekim değerlendirmesi gerekir; ek bilgi el bileğindeki sinir sıkışması sayfasında.

Fizyoterapi ve ergonomi ilişkisi nedir?

Ofis ergonomisi, iş yerindeki düzeni ve çalışma alışkanlıklarını gözden geçirmeyi amaçlayan bir koruyucu yaklaşımdır. Fizyoterapi değerlendirmesinde çalışma pozisyonunuz, hareket alışkanlıklarınız ve mola düzeniniz konuşulur; gerekirse koruyucu bir egzersiz programı önerilir. Ortada bir hastalık ya da yaralanma varsa işe hekimin değerlendirmesi ve planı başlar, fizyoterapi ona göre yürür. Hizmetin çerçevesi ofis ergonomisi sayfasında, bel ve boyun şikâyetleri bel ve boyun ağrısı sayfasında anlatılıyor.

Ayarlar sonrası rahatsızlık sürüyorsa ne yapılır?

Ayarları yaptıktan sonra ilk günlerde yeni düzene alışmak zaman alabilir. Birkaç gün sonra belirgin bir rahatsızlık sürüyorsa tek bir ayar (örneğin ekran yüksekliği) hatalı olabilir; ayarları tek tek değiştirip gözlemlemek, hangisinin işe yaradığını anlamanızı sağlar. Bir seferde birçok değişiklik yapmak hangisinin fark yarattığını gizler.

Rahatsızlık ayar değişikliğine rağmen devam ediyorsa, nedeni ergonomi dışında olabilir: iş yükü, stres, uyku ya da başka bir sağlık sorunu gibi. Bu durumda düzen değişikliklerine devam etmek yerine hekime başvurmak doğrudur.

İş yerinde ve evde ergonomi için pratik öneriler

İş yerinde ergonomik bir düzen isteyebilmek için ne istediğinizi bilmek yardımcı olur: ayarlanabilir bir sandalye, ayak desteği, monitör yükseltici ya da ayrı klavye gibi. İş sağlığı ve güvenliği birimi ya da işyeri hekimi bu konuda yol gösterebilir. Ekranlı araçlarla çalışmada çalışan ve işveren için belirlenmiş yönetmelik ve rehberler, ayrıntılı koşulları tanımlar.

Evde çalışıyorsanız, işyerindeki düzenin her zaman benzerini kurmak mümkün olmayabilir; en azından ayak desteği, ekran yüksekliği ve düzenli hareket molaları gibi basit düzenlemeleri uygulamak yeterli bir başlangıçtır. Hareketi günün içine yerleştirmek için masa başında boyun ağrısı yazısındaki mola rutinine bakabilirsiniz.

Farklı bedenler için farklı ayarlar

Standart ofis mobilyası herkesin ölçüsüne uymaz. Boyu kısa olanlar için sandalye yükseklik ayarı yüksek gelebilir ve ayak desteği daha önemli hale gelir; uzun boylular için masa ve monitör yüksekliği sorun olabilir. Bu yüzden bir ayar değerini başkasından kopyalamak yerine kendi vücut oranlarınıza göre yukarıdaki sırayı izleyin.

Hamilelik, bel ya da kalça sorunu, el bileği şikâyeti gibi durumlarda ek ihtiyaçlar ortaya çıkabilir. Böyle bir durumunuz varsa ergonomik düzenlemeyi hekiminizle ya da fizyoterapistinizle konuşarak kişiselleştirmek yerinde olur.

Yanlış bilinenler

  • SanılanDik oturmak omurga ağrısını önler.

    Kanıtın söylediğiBelirli bir oturma ya da eğilme biçiminin ağrıya yol açtığı görüşü güçlü kanıta dayanmaz; duruşu sabitlemek yerine sık değiştirmek önerilir (Slater ve ark., 2019).

  • SanılanPahalı bir ergonomik sandalye ağrıyı bitirir.

    Kanıtın söylediğiSandalye müdahaleleri belirtileri azaltma eğilimi gösterdi, ancak kanıt orta düzeyde ve güçlü öneri için yetersizdi (van Niekerk ve ark., 2012); çalışma istasyonu ayarının etkisizliğine de orta düzey kanıt vardır (Brewer ve ark., 2006).

  • SanılanMasa ayarı yapıldıysa egzersize gerek kalmaz.

    Kanıtın söylediğiErgonomi programları yeni boyun ağrısı atağını azaltmazken egzersiz programları azalttı (de Campos ve ark., 2018). Düzenleme ve hareket birbirinin yerine geçmez.

  • SanılanMola vermek iş verimini düşürür.

    Kanıtın söylediğiAyağa kalkıp pozisyon değiştiren molalar rahatsızlığı azalttı; iş çıktısında bir kayıp saptanmadı (Waongenngarm ve ark., 2018).

Ne zaman hekime başvurmalı?

Masa başı çalışmaya bağlı yorgunluk ve gerginlik yaygındır. Yine de şu durumlarda vakit kaybetmeden hekime başvurunuz:

  • Kol ya da ellerde gün gün artan güçsüzlük, uyuşma veya karıncalanma
  • Geceleri uykudan uyandıran el ya da kol şikâyetleri
  • Bir darbe ya da düşmenin ardından başlayan şiddetli ağrı
  • Ateşin, nedeni bilinmeyen kilo kaybının ya da dinlenmeyle geçmeyen şiddetli ağrının eşlik etmesi
  • Düzenleme yapmanıza rağmen haftalarca süren ve artan ağrı

Göğüs ağrısı, nefes darlığı veya ani gelişen ağır bir tablo varsa 112'yi arayınız.

Sık Sorulan Sorular

Sandalyenin yüksekliği nasıl ayarlanır?

Ayaklarınızın yere rahatça basacağı, dizlerinizin kalçanızla yaklaşık aynı hizada ya da biraz altında olacağı bir yükseklik seçin. Ayaklar yere ulaşmıyorsa küçük bir ayak desteği kullanın. Bu sabit bir ölçü değil, rahat hissetme ölçütüdür.

Monitör yüksekliği nasıl olmalı?

Ekranın üst kenarı göz hizasına yakın, ekran kol boyu kadar uzaklıkta olmalı. Gözlük kullanıyorsanız başınızı öne ya da geriye eğmeden okuyabileceğiniz bir konum bulun.

Ergonomik düzenleme boyun ve bel ağrısını önler mi?

Kanıt bu konuda düşük kalitede ve tutarsız; ergonominin ağrıyı önlediğini söylemek doğru olmaz. Düzenleme konforu ve sık pozisyon değiştirmeyi destekleyebilir.

Sırt yaslamasına dayanmak zorunda mıyım?

Hayır. Sırt yaslaması bir destek seçeneğidir; asıl mesele tek bir duruşta uzun süre kalmamak ve ara ara pozisyon değiştirmektir.

İşverenimden ergonomi için ne isteyebilirim?

Ekranlı araçla çalışmada işverenin sorumluluklarını düzenleyen bir yönetmelik bulunuyor. Ayrıntılı haklarınız ve talepleriniz için iş sağlığı ve güvenliği birimine veya ilgili kurumun rehberine başvurabilirsiniz.

Kaynaklar

  1. T.C. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı. Ekranlı Araçlarla Çalışmalarda İş Sağlığı ve Güvenliği Rehberi (yeni sekmede açılır)
  2. T.C. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (2013). Ekranlı Araçlarla Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik. Resmî Gazete, 16.04.2013, Sayı 28620 (yeni sekmede açılır)
  3. Hoe VCW ve ark. (2018). Ergonomic interventions for preventing work-related musculoskeletal disorders of the upper limb and neck among office workers. Cochrane (yeni sekmede açılır)
  4. Shrestha N ve ark. (2018). Workplace interventions for reducing sitting at work. Cochrane (yeni sekmede açılır)
  5. van Niekerk SM, Louw QA, Hillier S (2012). The effectiveness of a chair intervention in the workplace to reduce musculoskeletal symptoms. A systematic review. BMC Musculoskelet Disord (yeni sekmede açılır)
  6. Brewer S ve ark. (2006). Workplace interventions to prevent musculoskeletal and visual symptoms and disorders among computer users: a systematic review. J Occup Rehabil (yeni sekmede açılır)
  7. Waongenngarm P ve ark. (2018). The effects of breaks on low back pain, discomfort, and work productivity in office workers: A systematic review of randomized and non-randomized controlled trials. Appl Ergon (yeni sekmede açılır)
  8. de Campos TF ve ark. (2018). Exercise programs may be effective in preventing a new episode of neck pain: a systematic review and meta-analysis. J Physiother (yeni sekmede açılır)
  9. Slater D ve ark. (2019). "Sit Up Straight": Time to Re-evaluate. JOSPT (yeni sekmede açılır)

Son güncelleme: · İlk yayın: 30 Eylül 2026

Hazırlayan

Yalova Fizyo Editörlüğü

Yalova Fizyo'nun bilgilendirme içerikleri; güncel klinik kılavuzlar, sistematik derlemeler ve üniversitelerin fizyoterapi ve rehabilitasyon yayınları esas alınarak hazırlanır; kaynakları her sayfanın sonunda listelenir ve içerikler en az…

Yayın ilkelerimiz
  • Omuz ve KolGüncelleme: 7 dk okuma

    İş yerinde dirsek ağrısı: alet, klavye ve tekrar eden işler

    İş yerinde dirsek ağrısında amaç, işi bırakmak değil yükü dağıtmaktır: alet sapı, klavye ve fare mesafesi, mola ve iş sırası düzenlenebilir. Ergonomi kanıtı sınırlıdır, egzersiz programının yerini almaz.

  • Çalışma Hayatı ve PostürGüncelleme: 6 dk okuma

    Ağır işte çalışanlar için kaldırma ve taşıma

    Kaldırma tekniği eğitiminin tek başına bel ağrısını önlediği gösterilemedi; yükü, tekrarı, dinlenmeyi ve iş düzenini birlikte ele almak ve vücudu yüke hazırlamak daha gerçekçi bir çerçeve sunar.

  • Çalışma Hayatı ve PostürGüncelleme: 8 dk okuma

    Masa başında boyun ağrısı: mola ve hareket rutini

    Masa başında boyun ağrısı için tek bir ideal duruş yoktur; sık pozisyon değişimi, kısa molalar ve boyun-omuz kaslarını çalıştıran düzenli hareketler destekleyici olabilir.

İlgili hizmetler

İlgili durumlar

Yazıdan aklınızda kalan bir soru olduysa sorabilirsiniz.

Program, hekiminizin tanısı ve tedavi planı doğrultusunda hazırlanır; genel sorular için telefon ya da WhatsApp yeterlidir.

Hafta içi 09:00–19:00 · Cumartesi 09:00–15:00 · Pazar kapalı