Bu sayfada
- DSÖ'ye göre haftada ne kadar fiziksel aktivite önerilir?
- Orta şiddet ile yüksek şiddet arasındaki fark nedir?
- Kas güçlendirme neden ayrı öneriliyor?
- Uzun süre oturmak neden ayrı ele alınıyor?
- Bu hedeflere ulaşmak için nasıl başlanır?
- Kimler hedefleri uyarlamalıdır?
- Türkiye için hangi rehber var?
- Ne zaman profesyonel destek alınmalı?
- Sık Sorulan Sorular
Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), 18-64 yaş arası yetişkinler için haftada 150 ile 300 dakika orta şiddette ya da 75 ile 150 dakika yüksek şiddette fiziksel aktivite ve haftada en az iki gün kas güçlendirme öneriyor. Çocuklar, yaşlılar ve gebeler için sayılar farklıdır. DSÖ'nün 2020 kılavuzundaki önerileri yaş gruplarına göre, sade bir dille derledik.
Bu sayılar genel nüfus için hedeflerdir, kişisel bir tedavi programı sayılmaz. Bir sağlık sorununuz varsa hedefinizi hekiminizle konuşun.
DSÖ'ye göre haftada ne kadar fiziksel aktivite önerilir?
DSÖ'nün 2020 kılavuzu, sağlığı korumak için her yaş grubunda düzenli hareketi öneriyor ve hedeflerin yaşa göre değiştiğini belirtiyor. Kılavuzun temel mesajı şu: her tür hareket sayılır, biraz hareket hiç hareket etmemekten yararlıdır, daha fazlası ek yarar getirir.
Yaş gruplarına göre öneriler tabloda:
| Grup | Haftalık / günlük öneri | Kas ve kemik güçlendirme | Ek notlar |
|---|---|---|---|
| Çocuk ve ergenler (5-17 yaş) | Günde ortalama en az 60 dakika orta-yüksek şiddette aktivite; çoğu aerobik | Haftada en az 3 gün, yüksek şiddetli aerobik ve kas-kemik güçlendirici aktiviteleri içermeli | Oturma ve ekran süresi sınırlanmalı |
| Yetişkinler (18-64 yaş) | Haftada 150-300 dk orta şiddet ya da 75-150 dk yüksek şiddet (ya da eşdeğeri karışım) | Haftada en az 2 gün, orta ya da daha yüksek şiddette, tüm ana kas grupları | 300 dakikanın üzeri ek sağlık yararı sağlayabilir |
| Yaşlılar (65 yaş ve üzeri) | Yetişkinlerle aynı dakika hedefi | Haftada en az 2 gün kas güçlendirme; bunun yanında haftada en az 3 gün denge ve kuvveti birlikte içeren çok bileşenli aktivite | Çok bileşenli program işlevsel kapasiteyi artırmayı ve düşmeleri önlemeyi amaçlar |
| Gebe ve doğum sonrası kadınlar | Haftada en az 150 dk orta şiddette aerobik aktivite | Aerobik ve kas güçlendirici aktivitelerin karışımı | Hafif germe de yararlı olabilir; sağlık durumuna göre hekim görüşü gerekir |
| Kronik hastalığı olan yetişkinler ve yaşlılar | Yetişkin / yaşlı hedefiyle aynı çerçeve | Aynı | Hedef, hekimle birlikte kişiye uyarlanmalı |
| Engelli yetişkinler | Yetişkin hedefiyle aynı çerçeve | Aynı | Kişinin durumuna göre uyarlanmalı |
Beş yaşın altındaki çocuklar için DSÖ ayrı bir kılavuz yayımlamıştır; o yaş grubunun sayıları burada yok. Kaynak listesindeki kılavuz bağlantısından ulaşılabilir.
Orta şiddet ile yüksek şiddet arasındaki fark nedir?
Orta şiddetli aktivite, nefes alıp vermenizi hızlandıran ama konuşmanızı engellemeyen bir tempodur; yüksek şiddetli aktivitede ise birkaç kelimeden fazlasını rahat söyleyemezsiniz. Kalp hızı ve nefes ikisinde de yükselir; fark, yükselmenin düzeyindedir.
Günlük hayattan örnekler şöyle verilebilir:
- Orta şiddet: Tempolu yürüyüş, bisiklete rahat tempoda binmek, bahçe işleri, ev temizliği sırasında hızlı tempo
- Yüksek şiddet: Koşu, hızlı yokuş yürüyüşü, yüzme turları, tempolu bisiklet
Bir yüksek şiddet dakikası yaklaşık iki orta şiddet dakikası yerine geçebilir; bu yüzden hedefler karışık biçimde de karşılanabilir. Örneğin haftada 90 dakika orta şiddette yürüyüşe 30 dakika yüksek şiddette aktivite eklenebilir. Bu hesap DSÖ'nün “eşdeğer kombinasyon” ifadesinden türetilmiş bir örnektir; kendi sağlık durumunuza göre hekiminizle ve fizyoterapistinizle netleştirebilirsiniz.
Kas güçlendirme neden ayrı öneriliyor?
Kas güçlendirme, aerobik aktiviteden ayrı bir hedeftir ve yürüyüşle ya da koşuyla karşılanmaz. DSÖ yetişkinler için haftada en az iki gün, tüm ana kas gruplarını çalıştıran orta ya da daha yüksek şiddetli kas güçlendirme aktivitesi öneriyor.
Bu, spor salonunu gerektirmez. Vücut ağırlığıyla yapılan hareketler, merdiven çıkma, hafif ağırlıklar ya da direnç bandı kas güçlendirme sayılabilir. Bant hareketlerini direnç bandı ile ev egzersizleri yazısında, güvenli başlangıç kurallarını ise evde güvenli egzersiz kuralları yazısında bulabilirsiniz.
Yaşlılar için DSÖ, bu öneriye ek olarak haftada en az üç gün denge ve kuvveti birleştiren çok bileşenli egzersizleri öneriyor. Bu tür egzersizler işlevsel kapasiteyi artırmayı ve düşmeleri önlemeyi amaçlar. Ayrıntı yaşlılarda güvenli denge çalışmaları yazısında.
Uzun süre oturmak neden ayrı ele alınıyor?
DSÖ kılavuzu, hareketsiz davranışı (oturma, uzanma, ekran başında kalma) ayrı bir başlık olarak ele alıyor ve tüm yaşlarda bu süreyi sınırlamayı öneriyor. Gün içindeki uzun oturma bloklarının, aktivite hedefini tutturmuş kişilerde bile ayrı bir sorun olabileceği düşünülüyor.
Yaklaşık bir milyon kişinin verisini birleştiren bir meta-analiz, günde yaklaşık 60-75 dakika orta şiddette aktivitenin, uzun oturmanın ölüm riskiyle ilişkisini ortadan kaldırabildiğini gösterdi. Bu tür gözlemsel çalışmalar neden-sonuç ilişkisi kuramaz, ancak hareket miktarının oturma süresiyle birlikte düşünülmesi gerektiğini düşündürür.
Masa başında çalışanlar için pratik yol, oturma bloklarını küçük hareket molalarıyla bölmektir. Nasıl yapılacağı masa başında boyun ağrısı ve mola rutini yazısında anlatılıyor.
Bu hedeflere ulaşmak için nasıl başlanır?
Hedefe kademeli ulaşmak, bir anda ulaşmaktan daha sürdürülebilirdir. Hareket az olan biri için ilk amaç 150 dakikaya ulaşmak değil, bugünkü durumunun biraz üstüne çıkmaktır.
Şu anki durumunuzu görün
Bir hafta boyunca yürüyüş, merdiven ve sporu kabaca not edin. Kaç dakika hareket ettiğinizi bilmek hedefi gerçekçi koymanızı sağlar.
Küçük ekleme yapın
Her gün 5-10 dakika ek yürüyüş ya da hafta içi bir ek aktivite yeterli bir başlangıçtır.
Haftalık süreyi yavaş artırın
Haftalık toplamı kademeli yükseltin; ani artış yerine birkaç haftaya yayılan bir artış daha güvenlidir.
Kas güçlendirmeyi ekleyin
Haftada iki gün, tüm ana kas gruplarını kapsayan basit hareketler ekleyin.
Oturmayı bölün
Saatte bir kalkıp kısa bir yürüyüş ya da esneme yapın.
Bu öneriler genel sağlıklı yetişkinler için uyarlanabilir bir çerçevedir. Hastalığı olan biri için program, hekimin planı ve fizyoterapi değerlendirmesiyle şekillenir.
Kimler hedefleri uyarlamalıdır?
Bazı sağlık durumlarında dakika hedefi, yoğunluk ve hareket türü kişiye göre ayarlanmalıdır. Hekiminizle konuşmadan hedef koymamanız gereken durumlar vardır.
Kronik hastalığı olanlar ve engelli bireyler için DSÖ de aynı hedef çerçevesini öneriyor; ancak hedefin kişinin durumuna göre uyarlanması gerektiğini belirtiyor. Bir hastalık nedeniyle fizyoterapi alacaksanız işin başında hekimin tanısı ve planı durur. Programın nasıl kurulduğunu egzersiz tedavisi sayfasında görebilirsiniz.
Türkiye için hangi rehber var?
T.C. Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü, çocuk, yetişkin, yaşlı ve engelli bireyler için aktivite önerileri içeren bir Türkiye Fiziksel Aktivite Rehberi yayımlamıştır. Rehber 2014 tarihli ikinci baskıdır; DSÖ'nün 2020 kılavuzundan öncesine aittir. Güncel sayısal hedefler için 2020 kılavuzuna, Türkiye'ye özgü bağlam ve bilgilendirme için Bakanlık rehberine birlikte bakmak doğru olur. Rehbere kaynak listesindeki bağlantıdan ulaşabilirsiniz.
Ne zaman profesyonel destek alınmalı?
Hareket hedefiniz için hekim ya da fizyoterapist görüşü almak isterseniz, sağlık durumunuz bunu gerektiriyorsa ya da egzersiz sırasında rahatsız edici belirtiler yaşarsanız hekime başvurun. Egzersizle birlikte şu işaretler görülürse vakit kaybetmeden hekime gitmek gerekir:
- Efor sırasında göğüste baskı ya da ağrı, çarpıntı, nefes darlığı
- Bayılacak gibi olma veya ani baş dönmesi
- Bir eklemde aniden gelişen şişlik ve şiddetli ağrı
- Kol veya bacakta ani güçsüzlük ya da uyuşma
- Dinlenirken de geçmeyen şiddetli ağrı
Acil durumlarda 112'yi arayınız.
Sık Sorulan Sorular
Haftada kaç dakika egzersiz yapmak gerekir?
Dünya Sağlık Örgütü, 18-64 yaş arası yetişkinler için haftada 150-300 dakika orta şiddette ya da 75-150 dakika yüksek şiddette fiziksel aktivite öneriyor. Buna ek olarak haftada en az iki gün kas güçlendirme aktivitesi önerilir. Çocuklar ve yaşlılar için hedefler farklıdır.
Günde 30 dakika yürümek yeterli mi?
Haftada beş gün 30 dakika tempolu yürüyüş, toplamda 150 dakikaya denk gelir ve yetişkin alt sınırını karşılar. Bu hesap aerobik hedef içindir; haftada iki gün kas güçlendirme ayrıca gerekir.
Günde kaç adım atmak gerekir?
DSÖ'nün 2020 kılavuzundaki öneriler adım sayısı değil, dakika ve gün cinsinden verilmiştir; bu yüzden adım hedefi için bu kılavuzdan bir sayı aktarılamaz. Adım sayacı kullanıyorsanız, dakika hedefini izlemek için yardımcı bir araç olarak görebilirsiniz.
Bölünmüş kısa aktiviteler sayılır mı?
Kılavuz, aktivitenin tek seferde uzun süre yapılması gerektiğini şart koşmuyor; asıl hedef toplam süredir. Yine de kısa sürelerin her koşulda yeterli olduğu söylenemez; kendi durumunuza uygun dağılımı hekiminizle konuşabilirsiniz.
Yaşlılar için dakika hedefi farklı mı?
Yetişkinlerle aynı dakika hedefi geçerlidir. Bunun yanında DSÖ yaşlılar için haftada en az üç gün denge ve kuvveti birleştiren çok bileşenli egzersiz önerir. Denge sorunu varsa programın hekim ve fizyoterapist değerlendirmesiyle kurulması gerekir.
Kaynaklar
- WHO (2020). WHO guidelines on physical activity and sedentary behaviour (yeni sekmede açılır)
- Bull FC ve ark. (2020). World Health Organization 2020 guidelines on physical activity and sedentary behaviour. Br J Sports Med (yeni sekmede açılır)
- WHO. Physical activity (bilgi notu) (yeni sekmede açılır)
- T.C. Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü (2014). Türkiye Fiziksel Aktivite Rehberi (yeni sekmede açılır)
- Ekelund U ve ark. (2016). Does physical activity attenuate, or even eliminate, the detrimental association of sitting time with mortality? A harmonised meta-analysis of data from more than 1 million men and women. The Lancet (yeni sekmede açılır)
Son güncelleme: · İlk yayın: 30 Eylül 2026